Ταξιδεύοντας στο…προχθές της Εύβοιας

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΦΙΛΩΝ,

Ταξιδεύοντας στο…προχθές της Εύβοιας

με παρέα τον συμμαθητή και συνάδελφο Νίκο Τεπασκουάλο (τον εκ Χαλκίδος)

http://roykoymoykoy.blogspot.gr/

Του Παντελή Γιαννακόπουλου

    Τι θεριά μωρέ ανήμερα ήσαν εκείνοι οι Άβαντες, οι πανάρχαιοι κάτοικοι της Εύβοιας που ξύριζαν τα μαλλιά του πάνω μέρους της κεφαλής τους μαζί με τα πλαϊνά για να μην τους αρπάζει από αυτά ο εχθρός, κατά τις στήθος με στήθος πολεμικές συμπλοκές, ενώ τα πίσω τα άφηναν μακριά για να συλλαμβάνονται από αυτόν στην περίπτωση που κιότευαν και ήθελαν να εγκαταλείψουν το πεδίο της μάχης; Ποιος να τα βάλει μαζί τους όταν άγριοι και εξοργισμένοι συγκεντρώθηκαν από όλη την Εύβοια για να εκστρατεύουν με τους ατρόμητους αρχηγούς τους στο μακρινό Ίλιον προκειμένου να ξεπλύνουν την προσβολή των ομοφύλων τους Λακώνων από τους Τρώες, οι οποίοι απήγαγαν δια του Πάριδος την Ωραία Ελένη.

    Η παλαιότερη μνεία για την Εύβοια και τους Άβαντες γίνεται από τον Όμηρο στη Ραψωδία Β΄, στίχοι 536-544.

Οι δ’ Εύβοιαν έχον μένεα πνείοντες Άβαντες,

Χαλκίδα τ’ Ερέτριάν τε πολυστάφυλόν θ’ Ιστιαίαν

Κήρινθον τ’ έφαλον Δίον τ’ αιπύ πτολίεθρον,

οί τε Κάρυστον έχον ηδ’ οι Στύρα ναιετάασκον,

των αυθ’ ηγεμόνευ’ Ελεφήνωρ, όζος Άρηος,

Χαλκωδοντιάδης, μεγαθύμων αρχός Αβάντων

τω δ’ αμ’ Άβαντες έποντο θοοί, όπισθεν κομόωντες,

αιχμηταί μεμαώτες oρεκτήσιν μελίησι

θώρηκας ρήξειν δηϊων αμφί στήθεσσι˙

    Σε μια πολύ ελεύθερη μετάφραση θα μπορούσε να ειπωθεί ότι:

    Οι αντρειωμένοι Άβαντες [που συμμετείχαν στην εκστρατεία κατά της Τροίας] κατοικούσαν στην Εύβοια και συγκεκριμένα στην Ερέτρια, την Χαλκίδα, την πολυστάφιλη Ιστιαία, την ψηλή πόλη του Δίου, τις παράλιες Κήρινθο και Κάρυστο και τα Στύρα. Όλους αυτούς τους διοικούσε ο Ελεφήνωρ, απόγονος του Άρη, γιος του φημισμένου άρχοντα  Χαλκωδοντιάδη.

     Οι γυμνασμένοι και ευκίνητοι Άβαντες ήσαν πιστοί και υπάκουοι στον αρχηγό τους και διακρινόντουσαν

για την απαράμιλλη γενναιότητά τους. Φαντασθείτε ότι για να αποθαρρύνονται περιπτώσεις λιποταξιών

οι μαχητές άφηναν πλούσια ακόμη στο πίσω μόνον μέρος της κεφαλής για να συλλαμβάνονται εύκολα από τον εχθρό εφόσον εγκατέλειπαν το πεδίο μάχης. Αποφασισμένοι να τιμωρήσουν αυτούς που προσέβαλαν τους ομοεθνείς τους Έλληνες συγκεντρώθηκαν με πλήρη πολεμική εξάρτηση κρατώντας στα χέρια τους τα μακριά μέλινα [ μελία= είδος φυτού, η φιλύρα, φλαμουριά ] κοντάρια τους και δεν έβλεπαν την ώρα να ξεσκίσουν τους θώρακες των εχθρών τους.

            Ο Ησίοδος ονομάζει τη νήσο Εύβοια και Αβαντίδα. Ονομαζόταν όμως και Χαλκοδωντίς από το Χαλκόδωντα, γιο του βασιλιά Άβαντα [ Άβαντες= δεύτερο ελληνικό φύλο που εγκαταστάθηκε στην Εύβοια μετά τους Ίωνες]. Στην Εύβοια εγκαταστάθηκαν και οι πρωτοέλληνες Κουρήτες, οι θεσσαλικής καταγωγής Ελλοπιείς και οι πελασγικής καταγωγής Δρύοπες.

    Κατά το Στράβωνα, η Εύβοια ονομάστηκε και Μάκρις, αλλά και Δολίχη, από την επιμήκη μορφή της, Αβαντίς από την Άβα τη Φωκική (από όπου είχαν προέλθει οι πρώτοι άποικοι του νησιού), Ελλοπία (από τον Έλλοπα, γιο του Ίωνος και τους Ελλοπείς που είχαν εγκατασταθεί στην Ιστιαία) και Όχη από το ομώνυμο βουνό της νήσου Εύβοιας.

    Είναι γνωστό ότι το φαινόμενο που βάρυνε περισσότερο και είχε τη μεγαλύτερη συμμετοχή στην εξέλιξη γενικώς των Ελλήνων υπήρξε η αποικιακή τους πολιτική. Οι ελληνικές αποικίες και από τις πρώτες ανάμεσά τους οι Ευβοϊκές, έπαιξαν τεράστιο ρόλο στον ιστορικό βίο και την πολιτισμική ανέλιξη του διακεκριμένου αυτού λαού, αλλά και των λαών στους τόπους των οποίων χτίστηκαν οι αποικίες αυτές. Η ίδρυση επομένως των ελληνικών αποικιών στις ακτές της Μεσογείου και του Εύξεινου Πόντου, μπορούμε να ισχυριστούμε μετ’ επιτάσεως, ότι αποτελεί σαφώς και κατηγορηματικώς την πρώτιστη και ουσιωδέστερη συμβολή στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού πολιτισμού. Ο Παυσανίας υποστηρίζει ότι μεταξύ των αποίκων της Μ. Ασίας (γύρω στον 8ο π.Χ. αι.) ήσαν και οι Άβαντες, κάτι που επιβεβαιώνει και ο Ηρόδοτος. Αλλά και τα γύρω νησιά αποικήθηκαν από τους Ευβοιώτες (επιτρέψτε μου την νεοελληνική απόδοση του όρου Ευβοείς), όπως η Χίος.  Αργότερα ένα δεύτερο τεράστιο αποικιακό κύμα, είχε ως αποτέλεσμα Χαλκιδείς και Ερετριείς να εγκατασταθούν στα παράλια της Χαλκιδικής (το όνομά της το πήρε από τη Χαλκίδα) και της Μακεδονίας. Νωρίτερα είχαν αποικηθεί τα νησιά Σκύρος, Σκόπελος, Αλόννησος, Σκιάθος. Μόνο η Ποτίδαια (στη Χαλκιδική) ιδρύθηκε από τους Κορινθίους, ενώ τη χερσόνησο του Άθω (το σημερινό Άγιον Όρος) αποίκισαν Ερετριείς. Κέντρο των ευβοϊκών αποικιών υπήρξε η αρχαία Όλυνθος.

    Υπ’ αυτήν την έννοια, όπως γίνεται αντιληπτό, είμαστε λίγο-πολύ όλοι μας συγγενείς των αρχαίων Ευβοέων. Ωστόσο, η ευβοϊκή αποικιακή δραστηριότητα δεν περιορίστηκε στα παραπάνω μόνο εδάφη. Επεξετάθη και στην Αφρική αλλά και στις ακτές της Ανατολικής Μεσογείου, προς δόξαν του ελληνισμού.

    Η ιστορία της Εύβοιας είναι πλούσια σε αγώνες για τη διατήρηση της ελευθερίας της και της ελευθερίας των ελληνικών πόλεων-κρατών της Αρχαίας Ελλάδος. Είναι γνωστό ότι πλήρωσε ακριβά τη βοήθεια που παρέσχε στην επαναστατημένη εναντίον των Περσών Ιωνία κατά τους ελληνοπερσικούς πολέμους. Οι Ευβοείς όμως συμμετείχαν και στις ναυμαχίες του Αρτεμισίου και της Σαλαμίνας, ενώ συνέπραξαν στην Α΄ Αθηναϊκή Συμμαχία, από την οποία αποστάτησαν δύο (2) φορές, όταν η συμμαχία μεταβλήθηκε σε ηγεμονία. Το 200 π.Χ. οι Ευβοείς συγκρούστηκαν και με τους Ρωμαίους, ενώ ένα από τα γεγονότα που αμαύρωσαν την υπέρλαμπρη ιστορία τους, ήταν ο μακροχρόνιος Ληλαντικός Πόλεμος μεταξύ Χαλκίδας και Ερέτριας για τη κυριαρχία επί της εύφορης πεδιάδας του ποταμού Λήλαντα.

    Αλλά και ο πολιτιστικός βίος των Ευβοέων ήταν ποικίλος, ευχάριστος και ιδιαίτερα ενδιαφέρων. Διοργανώνονταν πολλοί αθλητικοί αγώνες και σημαντικός αριθμός κοινωνικών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων. Κατά την παράδοση πραγματοποιήθηκε στην Εύβοια ποιητικός αγώνας μεταξύ Ομήρου και Ησιόδου. Στη Χαλκίδα εορτάζονταν τα Δημήτρια, τα Διονύσια και τα Ηράκλεια. Στην ίδια πόλη λειτουργούσε παράρτημα του θιάσου των Ισθμίων και των Νεμέων.

    Η Εύβοια ανέδειξε σημαντικούς αρχιτέκτονες (ως ο Πυθίων), καλλιτέχνες (ως ο Κλεόξενος, Παράμονος και Πολύνικος), λογίους (ως οι Λυκόφρων και Ευφορίων), ιστορικούς (ως οι Φίλιππος και Χαλκιδεύς). Προσωπικότητες εξάλλου του πνεύματος (ως ο Αριστοτέλης, ο κυνικός φιλόσοφος Βίων κ.α.) βρήκαν για διάφορους λόγους καταφύγιο στις φιλόξενες πόλεις της.

…………………………………………………………………………………………..

            Ξεκίνησα να γράψω κάποια πράγματα για το καλαίσθητο σε εμφάνιση και περιεχόμενο βιβλιαράκι (εργασία ή φυλλάδιο, αν θέλετε˙ ειλικρινά, τίποτε δεν μειώνει την αξία του) που σχεδίασε και εκπόνησε ο αγαπημένος συμμαθητής και φίλος Ν. Τεπασκουάλος, με την ευκαιρία της διήμερης εκδρομής που πραγματοποίησε ο "Σύνδεσμος ’68" στις 2-3/4/2005 στην Εύβοια. Επαινετή δουλειά˙ κομψή, πρωτότυπη και χρήσιμη˙ ενεργοποιεί το συναισθηματικό τόνο του ανθρώπου και εν τέλει συγκινεί.

            Θέλησα να αναφερθώ στις 12 σελίδες που επιμελήθηκε ο Ακύλας ως αποτέλεσμα μιας εσώτερης προφανώς προσταγής και κυρίως ανάγκης να μνημονεύσει την ιδιαίτερη πατρίδα του ύστερα από μακροχρόνια περιδιάβαση στο ιστορικό της γίγνεσθαι και εντρύφηση στις γοητευτικές εκείνες γνώσεις όπου το φανταστικό συναντάται με το πραγματικό, ο μύθος με την ιστορία και ο αρχέγονος χρόνος με το καταγεγραμμένο χθες και το καταγραφόμενο σήμερα.

            Ακόμη, επιχείρησα να μεταφερθώ στο πολυσύνθετο μυαλό του φιλάδελφου Νίκου, το οποίο φαντάζομαι σαν πλουμιστή ζωγραφιά που διατίθεται σε πολλά αντίτυπα, σε διακριτικά μπαζάρ που οργανώνονται με σπουδή, πλην με αγάπη, από φιλίστορες κάτω από τις σκιές έγχρωμων βαμβακερών αλεξηλίων στις δαντελένιες ακτές της Εύβοιας. Φυσικά δεν τα κατάφερα˙ χάθηκα μέσα στον ενεστώτα των χρωμάτων που εκφράζουν οι πάντοτε  νεανικές του αισθήσεις και τυφλώθηκα από το φως που εξέπεμπε η συλλογική του δυναμική.

            Προσπάθησα να αποχωρήσω αλώβητος από τη συνάντησή μου με τον Τεπασκουάλο και τα γραπτά του, μάταια˙ η παραλυτική νοσταλγία μ’ οδήγησε σε μια οδυνηρή διαπίστωση: Χαλκίδα, Βασιλικά, Λευκαντή, Αλιβέρι, Κάρυστος, Κύμη, Ιστιαία, Νέα Αρτάκη βρίσκονται μέσα στην καρδιά μου και με πονάνε…αχ, Παναγιά μου! Τι μου θυμίζουν; Κράτησαν ενέχυρο κάτι και από την ψυχή μου και με περιμένουν -ίσως πριν το "τετέλεσται"- να μου επιστρέψουν πριμοδοτημένα με περισσότερη Ελλάδα, φως και πνευματικότητα, κάποια από τ’ απολεσθέντα, ευτυχώς μη τελεσιδίκως, φύλλα της ύπαρξής μου. Τώρα είμαι υποχρεωμένος να προετοιμάσω αυτήν τη συνάντηση του εξαγνισμού.

            Είχα την επιθυμία να ρωτήσω το Νίκο Τεπασκουάλο πώς είναι να βλέπεις το ηλιοβασίλεμα πίσω από την κορυφή της Δίρφυος; Πώς είναι να αρμενίζεις μέχρι την αυγή παράλληλα με την παραλία των Ζαράκων με κατεύθυνση τον Καφηρέα; Τ’ απογεύματα του Αυγούστου τι αίσθηση σου δίνουν στο Δύστο; Και…και…   Στ’ αλήθεια Νίκο, στην Εύβοια πληροφορήθηκα, ότι εύκολα συναντάς και συζητάς με την Ήρα, τον Ηρακλή, το Δευκαλίωνα, τον Απόλλωνα, την Αφροδίτη…, είναι έτσι;

            Έχοντας τούτα κατά νου, ξεκίνησα να γράψω την επιφυλλίδα μου˙ όμως δεν είχα πολύ χρόνο και αυγάτισα με ένταση τις σκόρπιες γνώσεις. Ίσως, πάλι, είναι ευκολότερο να ονειρεύεσαι στις τέσσερις το πρωί ενώ αγωνίζεσαι να διακρίνεις ένα θαυμάσιο φίλο να κινείται με άνεση στην ατέλειωτη εξελικτική ιστορική διαδρομή των προγόνων του, σε διαλεκτική συνάρτηση με τον τόπο του.