ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ (30 ΙΟΥΝ 1944)

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ (30 ΙΟΥΝ 1944)

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΤΩΝ ΘΕΣΠΡΩΤΩΝ ΑΝΤΑΡΤΩΝ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΤΣΑΜΗΔΕΣ.

http://roykoymoykoy.blogspot.gr/

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΚΟΡΕΖΗΣ  Υποστράτηγος ε.α.

    Στις αρχές του θέρους 1944 η κατάσταση στη Θεσπρωτία μεταβάλλεται. Οι Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών (Ε.Ο.Ε.Α. ) του Εθνικού Δημοκρατικού Ελληνικού Συνδέσμου (ΕΔΕΣ) την 27η Ιουνίου 1944 καταλαμβάνουν την Παραμυθιά και την 29η Ιουνίου

ανακαταλαμβάνουν την Πάργα.  Τόσο στην Παραμυθιά όσο και στην Πάργα ελήφθησαν μέτρα τιμωρίας των Μουσουλμάνων, που είχαν διαπράξει φόνους και εμπρησμούς και προστασίας των γυναικοπαίδων από την οργή του ελληνικού πληθυσμού – 43 καταδικάστηκαν από το στρατοδικείο σε θάνατο και εκτελέστηκαν-και 600 περίπου  γυναικόπαιδα  βρήκαν  προστασία,  διατροφή  και περίθαλψη σε χώρο συγκέντρωσης στην Παραμυθιά.

    Οι δυνάμεις των ενόπλων Μουσουλμάνων, εκτελώντας διαταγές της Γερμανικής Διοίκησης, εγκατέστησαν γραμμή μάχης σε υψώματα Δυτικά και Βορειοδυτικά της Παραμυθιάς και  Βορείως  της  Πάργας,  επιδιδόμενοι  σε  επιδρομές, ληστείες και φόνους εντός της καταληφθείσης υπό των ανταρτών περιοχής.    Προς τούτους απεστάλη προκήρυξη που  τους  καλεί  να  παύσουν  να  συνεργάζονται  με  τους Γερμανούς και να καταθέσουν τα όπλα, αλλά αυτοί καμία απάντηση δεν έδωκαν.

    Πληροφορίες έφεραν τους συνεργαζόμενους με τους Γερμανούς ενόπλους Μουσουλμάνους να ετοιμάζουν επίθεση για την ανακατάληψη της Παραμυθιάς. Για την εξασφάλιση  της  Πόλης  το  ΙΙ  Τάγμα  του  16ου  Συντάγματος προωθήθηκε από την 27η Ιουνίου στο Στενό Αγίων Θεοδώρων Σέλιανης, τοποθεσία απέχουσα περί τα 4 χιλιόμετρα από την Παραμυθιά, για να απαγορεύσει την αμαξιτή οδό Μενίνα – Παραμυθιά. Το Τάγμα έλαβε διάταξη με τον 5ο Λόχο υπό τον Εύελπι Χριστόπουλο Χρίστο στα δεξιά, τον 6ο Λόχο υπό τον υπολοχαγό Γριβάκο Πέτρο στα αριστερά (τοποθεσία ΚΟΚΚΙΝΑ ΧΩΜΑΤΑ), και τον 2ο Λόχο Μηχανημάτων υπό τον τότε Εύελπι Παναγιωτακόπουλο Γεράσιμο στην Παραμυθιά.

    Όλοι  οι  αντάρτες  του  Τάγματος  κατήγοντο  από  την περιοχή, και έπνεαν μένεα κατά των Μουσουλμάνων, που θεωρούσαν σφαγείς του ελληνισμού της Θεσπρωτίας. Οι άνδρες του 5ου Λόχου προήρχοντο κυρίως από τα χωριά Προδρόμι, Βέλιανη και Καρυώτι Παραμυθιάς, και οι πλείστοι ήταν παλαίμαχοι αντάρτες του εκ Προδρομίου οπλαρχηγού (Υπολοχαγού των Ε.Ο.Ε.Α.) Γεωργίου Κωνσταντίνου (Κώτσιο-Νικόλα), γενναίου και ατρόμητου πολεμιστή. Ο 6ος Λόχος περιελάμβανε αντάρτες από τα χωριά Ζερβοχώρι (οπλαρχηγός  Κωνσταντίνου),  Αγορά-Χόικα  οπλαρχηγός Φωτο - Λιόλιος), περιοχή Φαναρίου (οπλαρχηγός Ντούσκος), Προδρόμι (οπλαρχηγός Τσίτσος Χρήστος).

    Η επίθεση των ενόπλων Μουσουλμάνων εκδηλώθηκε την  0530  ώρα  της  30ης  Ιουνίου  επί  της   ατευθύνσεως από  Μενίνα  προς  Αγίους  Θεοδώρους.  Προηγούντο  δύο Γερμανικά αυτοκίνητα έλκοντα ένα Πυροβόλο των 47 και ένα βλητοφόρο πλήρες βλημάτων. Δέκα περίπου αυτοκίνητα πλήρη Γερμανών (δύναμη 250 περίπου άνδρες) και 100 περίπου Μουσουλμάνοι, πολλοί έφιπποι, εντοπίστηκαν να αναμένουν στη θέση «Κεφαλόβρυσο», εκεί ακριβώς όπου ο πλάτανος  και η πηγή.

    Οι αντάρτες άρχισαν τα πυρά εναντίον του εχθρού από την απόσταση των 300 μέτρων, και οι επί των οχημάτων Γερμανοί κατήλθαν αυτών και άρχισε η μάχη. Οι θέσεις των ανδρών του 6ου Λόχου ήσαν πολύ επισφαλείς, διότι η τοποθεσία  ήταν  πεδινή  και  εκτεθειμένη  στα  πυρά  του εχθρού. Παρά ταύτα οι αντάρτες επέδειξαν ευψυχία και εκράτουν τις θέσεις τους. Ενώ οι θέσεις του 5ου Λόχου ήταν πλεονεκτικότερες κατά το δεξιό τους μόνο, όπου και τα βραχώδη προπετάσματα που κάλυπταν τους αντάρτες.

    Πλέον της ημίσειας ώρας οι Γερμανοί και Μουσουλμάνοι καθηλώνονται εντός των χανδάκων από τα δραστικά πυρά των ανταρτών, παρά την υπεροχή των πυρών τους, που ενισχύονταν και από πυρά

βαρέων όλμων. Βαρύ πολυβόλο του 5ου Λόχου, που είχε ταχθεί στα δεξιά του και εντός σχισμής βράχου, θέριζε ολόκληρη την μεταξύ του έλους και των αντερεισμάτων του υψώματος Ζουμπάνι έκταση στην οποία διεξήγετο η μάχη, και καθιστούσε την προχώρηση του εχθρού αδύνατη. Το πολυβόλο τούτο, λάφυρο των Προδρομιτών ανταρτών από προηγούμενους αγώνες τους με  τους  Γερμανοιταλούς,  χειρίζετο  ο  αντάρτης  Χρίστος Τσίτσος. Προήχθη σε επιλοχία για τον ηρωισμό του κατά τη μάχη αυτή.

    Οι Γερμανοί έταξαν τότε εις αγρόν του Νεοχωρίου  Πυροβολαρχία από τέσσερα πυροβόλα και άρχισαν δραστικά πυρά. Επεσήμαναν το πολυβόλο και έβαλαν συνεχώς κατ’ αυτού.

    Τα πυρά των ανταρτών ήλθαν να ενισχύσουν δύο όλμοι Ιταλικής προελεύσεως από τον Λόχο μηχανημάτων του Τάγματος, εκ των οποίων μόνο ο ένας κατέστη δυνατό να μεταφερθεί δια των χειρών σε κατάλληλο θέση, στα δεξιά του 5ου Λόχου, ώστε να προσβληθεί η εχθρική πυροβολαρχία. Την στιγμή όμως εκείνη ο διοικητής του Τάγματος εντόπισε από το παρατηρητήριο του φάλαγγα δέκα περίπου Γερμανικών αυτοκινήτων να κινούνται από τη Μενίνα προς Αγίους Θεοδώρους, προς ενίσχυση της μάχης. Τα αυτοκίνητα στάθμευσαν στο πλάτανο στο Κεφαλόβρυσο (πλάτανος του αράπη), και οι Γερμανοί άρχισαν να καταλαμβάνουν θέσεις μάχης. Ο διοικητής του Λόχου μηχανημάτων διετάχθη να μεταφέρει τα πυρά του όλμου στον πλάτανο, πράγμα που έγινε με απόλυτη ευστοχία. Μετά από λίγο οι Γερμανοί υποχωρούν ατάκτως και δρομέως επί της αμαξιτής προς Μενίνα.

    Ευθύς αμέσως οι 5ος και 6ος Λόχοι εκδηλώνουν επίθεση κατά  των  υποχωρούντων  Γερμανών.  Σκηνές  άφθαστου ηρωισμού των ανταρτών λαμβάνουν χώρα. Ο 5ος Λόχος συλλαμβάνει αιχμαλώτους και άγεται πολύ πέραν του Κεφαλοβρύσου. Ο 6ος Λόχος προελαύνει παράλληλα του λιμνώδους έλους και επιτίθεται κατά των παρά την Σκουπίτσα Γερμανών, που τρέπονται σε φυγή.

    Η μάχη των Αγίων Θεοδώρων ήταν η πρώτη μάχη εκ παρατάξεως σε πεδινή περιοχή που έδωκαν οι ανταρτικές ομάδες. Ο άφθαστος ηρωισμός των εμπειροπολέμων ανδρών  του  ΙΙ/16  Τάγματος  έγραψε  σελίδες  δόξας  και ηρωισμού που έλαμψαν σ’ ολόκληρη την Ελλάδα. Τεράστια η σημασία της , γιατί απέτρεψε τη ανακατάληψη της Παραμυθιάς και ολοκλήρου της περιοχής από τους Γερμανούς και τους συνεργαζόμενους μ’ αυτούς ένοπλους Μουσουλμάνους.

    Το Τάγμα είχε ένα νεκρό, τον αντάρτη του 5ου Λόχου Κοντό  Σωτήριο,  και  5  τραυματίες,  τους  αντάρτες  Σιώχο Παναγιώτη,  Παπαδόπουλο  Νικόλαο,  Δημητρίου  Φώτιο, Τάχια Βασίλειο και Σακαντέμη Ιωάννη.

Στο Κεφαλόβρυσο, κάτωθεν του πλατάνου, ανευρέθηκαν μετά την λήξη της μάχης 30 Γερμανοί νεκροί. Άλλοι 6 νεκροί Γερμανοί περισυλλέγησαν εκ του λοιπού πεδίου της μάχης. Οι Γερμανοί είχαν και 42 τραυματίες.

    Επί του πεδίου της μάχης περισυλλέγησαν υπό των ανταρτών σαν λάφυρα 2 αυτοκίνητα, 1 αντιαρματικό πυροβόλο, 1 βλητοφόρο, 2 ασύρματοι, 5 οπλοπολυβόλα, 10 κτήνη, 35 τυφέκια μάουζερ.-

Βοηθήματα    

– «Αρχεία Εθνικής Αντίστασης », Εκδόσεις ΓΕΣ 1998, με την επιμέλεια επιτροπής ανωτάτων αξιωματικών υπό την προεδρία του υποστρατήγου Γ. Γκορέζη.

– «Εθνική Αντίσταση 1941-45», Υποστρατήγου Γ. Γκορέζη, 1999, Εκδόσεις Δωδώνη.

– «Πολεμική Έκθεση Δράσης ΙΙ/16 Τάγματος Ανταρτών», Αντισυνταγματάρχης Κ. Ζιώγας, τότε Διοικητής Τάγματος.

– «Πολεμική Έκθεση Δράσης Γενικού Αρχηγείου ΕΟΕΑ», Π. Νικολόπουλος, Διευθυντής Γραφείου Επιχειρήσεων.

Δοξάτο: 111 χρόνια από την τρομερή σφαγή από τον Βουλγαρικό Στρατό (30/6/1913)

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Δοξάτο: 111 χρόνια από την τρομερή σφαγή από τον Βουλγαρικό Στρατό (30/6/1913)

http://roykoymoykoy.blogspot.gr/

https://www.history-point.gr

Του Γιώργου Ντυμένου
Gazzetta

    Γεωγραφικά η Ελλάδα είναι ένας ευλογημένος και ταυτόχρονα καταραμένος τόπος. Η θέση της αποτελούσε, στο πέρασμα των χρόνων, ένα «τρόπαιο» για κάθε λογής κατακτητή που επιθυμούσε να ελέγχει το πέρασμα για την Ασία ή τη Μέση Ανατολή, αλλά και να αποκτήσει διέξοδο στη θάλασσα.

    Την ίδια στιγμή η Χερσόνησος του Αίμου μόνο τυχαία δεν έλαβε το προσωνύμιο ως η «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης», καθώς εκατέρωθεν εδαφικές διεκδικήσεις αλλά και η Οθωμανική κατοχή, οδήγησαν τους λαούς της σε μακροχρόνιες εχθροπραξίες, που ουσιαστικά έληξαν στα μέσα του περασμένου αιώνα

    Από την πτώση της Κωνσταντινούπολης ως το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στο άκουσμα της λέξης «σφαγή» ή «λεηλασία» ο νους μας οδηγείται αυτόματα στους Τούρκούς ή του Γερμανούς, καθώς από αμφότερους υποφέραμε πολλά δεινά. Ομως για πολλές δεκαετίας η χώρα μας καλούνταν να αντιμετωπίσει ακόμη έναν θανάσιμο κίνδυνο, τους Βούλγαρους.

    Ολόκληρες περιοχές της ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης βρέθηκαν αντιμέτωπες με την εξόντωση, στο βωμό της αλυτρωτικής πολιτικής των γειτόνων μας, που πήγαζε από τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου.   Ηταν στα 1878 που δημιουργήθηκε για πρώτη φορά η «Μεγάλη Βουλγαρία», ένα κράτος που ναι μεν διατηρήθηκε για μικρό χρονικό διάστημα, αλλά για δεκαετίες υποδαύλιζε τις επεκτατικές της τάσεις.

    Παρόλα αυτά και μπροστά στον κοινό εχθρό, τους Τούρκους, η πατρίδα μας συνασπίστηκε και μαζί της στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο, με σκοπό να αποτινάξει τον Οθωμανικό ζυγό.

    Από τον Οκτώβριο του 1912 μέχρι τον Μάιο του 1913 τα ελληνικά όπλα, σε στεριά και θάλασσα, θριάμβευσαν και απελευθέρωσαν εκατομμύρια συμπατριωτών μας. Ομως οι σύμμαχοι έγιναν εχθροί και η Βουλγαρία που αυτοπροσδιορίζονταν ως «Μεγάλη Δύναμη», επιτέθηκε εναντίον της Ελλάδας, και όχι μόνο, με σκοπό να διευρύνει τα σύνορά της.

    Για περίπου ένα μήνα (από τις 29 Ιουνίου μέχρι τις 31 Ιουλίου του 1913), ο στρατός της πατρίδας μας θα γράψει νέες «χρυσές σελίδες» στην ιστορία της και θα ενσωματώσει στη «μητρόπολη» το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας και της Θράκης.

    Οι Βούλγαροι όμως, όπως και κάθε ένας που θεωρεί τον εαυτό του ανίκητο, ξέσπασαν στον άμαχο πληθυσμό, ώστε να εκδικηθούν για τις ντροπιαστικές ήττες που γνώρισαν στο πεδίο των μαχών. Ηταν 30 Ιουνίου του 1913, όταν το Δοξάτο που βρίσκεται λίγο έξω από τη Δράμα, θα βιώσει την καταστροφή.

    Πρόκειται για μία κωμόπολη στο κέντρο του κάμπου, όπου ανθούσε η παραγωγή και το εμπόριο καπνού.  Τον Οκτώβριο του 1912 καταλήφθηκε από τους Βούλγαρους, όμως εκείνο το διάστημα (καλοκαίρι του 2013) έβλεπαν τον ελληνικό στρατό να απελευθερώνει την μία πόλη μετά την άλλη. Σιδηρόκαστρο, Καβάλα, Σέρρες και επόμενος στόχος η Δράμα.

    Τμήματα της 7ης Μεραρχίας έλαβαν διαταγή να κινηθούν προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση και σταδιακά, μέσα στον Ιούλιο η γαλανόλευκη θα κυματίζει σε πάρα πολλές πόλεις (Ξάνθη, Κομοτηνή κτλ). Ενδιάμεσα όμως το χώμα θα βαφτεί κόκκινο από το αίμα των αθώων.

    Την Παρασκευή 28 Ιουνίου υπολείμματα του βουλγαρικού στρατού που υποχωρούσε, προσπάθησαν για πρώτη φορά να εισέλθουν στο Δοξάτο. Ομως οι ντόπιοι τους περίμεναν και συνεπικουρούμενοι από τον Καπετάν Παναγιώτη και τους άνδρες του, απέκρουσαν την επίθεση.

    Την επομένη όλα έδειχναν ήρεμα και η άμυνα χαλάρωσε, καθώς πλησίαζε ο ελληνικός στρατός. Ωστόσο στις 30 του μηνός, ανήμερα των Αγίων Αποστόλων, στις παρυφές της κωμόπολης εμφανίστηκαν αρκετοί Βούλγαροι ιππείς και το πέπλο του θανάτου άρχισε να σκεπάζει το Δοξάτο.

    Μάλιστα οι Κομιτατζήδες κατάφεραν να πείσουν τους Μουσουλμάνους της περιοχής πως η Τουρκία συμμάχησε μαζί τους εναντίον των Χριστιανών και λίγο αργότερα εξελίχθηκαν στιγμές βγαλμένες από την Κόλαση του Δάντη.

    Οι Βούλγαροι εισέβαλαν στα σπίτια και σκότωναν αδιακρίτως. Μικρές κοπέλες ή γυναίκες βιάστηκαν μπροστά στους νεκρούς γονείς και συζύγους τους αντίστοιχα, ενώ φρικτό θάνατο βρήκαν παιδιά, γέροι και ιερωμένοι.

    Σε έγκυες ανοίχθηκαν οι κοιλιές και πολτοποιήθηκαν τα έμβρυα και λίγοι κατάφεραν να πάρουν τα όπλα και να αντιδράσουν ή έστω να διαφύγουν από τη μανία των κατακτητών.

    Είναι χαρακτηριστικό πως πολλοί εισβολείς φορούσαν λευκές ποδιές που παρέπεμπαν σε χασάπη, καθώς δεν ήθελαν να λερώσουν τις στολές τους, αφού σκότωσαν τα περισσότερα θύματά τους με σπαθιά και λόγχες. Ηθελαν να τα κατακρεουργήσουν και να ξεψυχήσουν βασανιστικά, ενώ ορισμένοι εκ των κατοίκων αποκεφαλίστηκαν ή σταυρώθηκαν!

    Το απόγευμα, όταν και έσβησε η δίψα τους για αίμα, έβαλαν φωτιά στα σπίτια, αφού πρώτα πήραν από εκείνα τα πολύτιμα αντικείμενα που βρήκαν και αποχώρησαν. Ο τραγικός απολογισμός των όσων έγιναν την 30η Ιουνίου του 1913 ήταν 650 νεκροί, αριθμός τρομακτικά μεγάλος.

    Οι Βούλγαροι επεδίωξαν το επόμενο ξημέρωμα να επιστρέψουν στο Δοξάτο, με σκοπό να εξαφανίσουν τις αποδείξεις των όσων φρικτών διέπραξαν, όμως ενημερώθηκαν πως ο ελληνικός στρατός βρίσκονταν κοντά και δεν υπήρχαν τα απαραίτητα χρονικά περιθώρια. Ετσι έφυγαν εσπευσμένα, μαζί με αρκετούς Μουσουλμάνους που θέλησαν να αποφύγουν τυχόν εκδίκηση των Ελλήνων, αφού ήταν συνεργοί στα εγκλήματά τους.

    Δυστυχώς στο διάβα τους βρέθηκαν κάτοικοι που τους πήραν αιχμάλωτους, χωρίς ποτέ να υπάρξει κάποια ενημέρωση για τη τύχη τους. Προφανώς χάθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της εποχής.

    Την 1η Ιουλίου οι Έλληνες στρατιώτες εισήλθαν στη Δράμα και ενημερώθηκαν για τα όσα συνέβησαν στο Δοξάτο. Αμέσως έσπευσαν εκεί, όπου οι διασωθέντες τους υποδέχθηκαν σαν απελευθερωτές και ήταν οι πρώτοι που αντίκρισαν το φρικτό θέαμα των εκατοντάδων νεκρών που κείτονταν παντού.

    Μαζί τους ήταν και ορισμένοι ξένοι, όπως ο Βρετανός πλοίαρχος Κάρνταλ που έγραψε σχετικά στη Daily Telegraph.

    «Κατά την είσοδον εις την πόλιν, το πρώτο όπερ προσέπεσεν εις τους οφθαλμούς μου, ήσαν αι αγέλαι κυνών καταβροχθιζόντων ανθρωπίνους σάρκας. Η πόλις τελείως κατεστραμμένη εφαίνετο έρημος, ως εκ τούτου δε ηναγκάσθην να φωνάξω επανειλημμένως δια να εμφανισθώσι γραίαι τινές εκ των ερειπίων.

    Ολα τα πτώματα ήσαν διάτρητα υπό τον λογχών και έφερον ίχνη απίστευτων ακρωτηριασμών. Οι τοίχοι των οικιών είχον ρυπανθεί από αίματα, εις το ύψος έξι ποδών από τους εδάφους, τουθ’ όπερ εξηγείται, κατά το λέγειν των επιζώντων εκ του ότι τα δυστυχή θύματα δεν είχον σφαγεί αμέσως, αλλά εθανατούντο δια λογχισμών…».

    Ανάλογη ήταν η ανταπόκριση που έστειλε ο Κρόφοντ Πράις στους «Times» που εργάζονταν.

    «Δεν ήτο δύσκολον να συναγάγη τις την αλήθειαν περί του τι συνέβη εν Δοξάτω. Διεσώθησαν πολλά βασανισθέντα θύματα όπως αφηγηθούν τα συμβάντα, εν οις και εις νεανίας, ο οποίος παρ’ όλους τους δέκα λογχισμούς, τους οποίους έλαβεν, έζη ακόμη, καθώς και πολλά μικρά παιδία εις το νοσοκομείον φέροντα τραύματα επί της κεφαλής, κατενεχθέντα διά της σπάθης των Βουλγάρων ιππέων».

    Tο Δοξάτο θα βρεθεί στο στόχαστρο» των Βουλγάρων και το 1917, ενώ το 1941 οι Ναζί θα επιδοθούν επίσης σε σφαγές και λεηλασίες, ως αντίποινα για το έπος της αντίστασης.

    Σήμερα στέκεται αγέρωχο σε υψόμετρο 100 μέτρων και με πληθυσμό λίγο περισσότερο των 2.000 ψυχών, ενώ το κράτος του απέδωσε τιμητικά την ονομασία «Ηρωϊκή και Μαρτυρική Πόλη», για τα δεινά που υπέστη στις εχθροπραξίες του περασμένου αιώνα.