Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017

Η ΜΙΚΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ’21 ΣΤΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ



Η ΜΙΚΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ’21 ΣΤΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ
Ν. Ι. Μέρτζος
    Επί αιώνες φυλάσσονταν στο Ιεροδικείο της Θεσσαλονίκης εκατοντάδες επίσημα έγγραφα της οθωμανικής περιόδου 1387-1912. Αυτοκρατορικά Φιρμάνια, διατάγματα και αναφορές αξιωματούχων περιέχουν πολύτιμες αυθεντικές πληροφορίες που μεταξύ άλλων αναφέρονται στη Μακεδονία, στους πολέμους και σε μεγάλα ζητήματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μεγάλο μέρος αυτών κατεστράφη κατά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης: λεηλατήθηκε, πετάχτηκε στα σκουπίδια ή έγινε προσάναμμα. Όσα διασώθηκαν τελικά κατετέθησαν στο Μεταφραστικό Γραφείο του Πρωτοδικείου, όπου ο προϊστάμενός του Λάζαρος Μαμζορίδης άριστος τουρκολόγος τα μετέφρασε στα ελληνικά σε τρία αντίγραφα. Ένα από αυτά εναπόκειται στην Εταιρεία Μακεδονικών και τεκμηρίωσε ορισμένες μελέτες της. Καταλαμβάνουν δύο ογκώδεις τόμους τους οποίους δημοσίευσε το 2000 σε πολύγραφο ο Θεσσαλονικιός Γεώργιος Σταμπουλής.   Και, επειδή η Ιστορία κάνει κύκλους, μου τους χάρισε αρχές του 2017 ο φίλος Νίκος Π. Ρέγκος. Τον ευχαριστώ από καρδιάς.
    Αύριον ξημερώνει η επέτειος της Εθνικής Παλιγγενεσίας και την συνεισφορά των Μακεδόνων έχουν περιγράψει ήδη παλαιότερα επίκαιρα σημειώματά μας. Από αυτόν τον απέραντο λειμώνα των οθωμανικών εγγράφων δρέπουμε και συνοψίζουμε όσα συνθέτουν αχνιστά την Μικρή Ιστορία του Αγώνα στη Θεσσαλονίκη και στο ΄Αγιον Όρος που υπό την σκέπη του τελεί η Συμβασιλεύουσα Πόλις επί ένδεκα αιώνες.
Ευθύς μετά την επικράτηση των Οθωμανών στη Μακεδονία, ο Σουλτάνος με φιρμάνι του αναγνώρισε όλα τα παλαιά προνόμια του Αγίου Όρους. Η Χερσόνησος του Άθω ανήκε γεωγραφικά στο Σαντζάκι της Θεσσαλονίκης αλλά κηρύχθηκε τόπος άβατος, απηλλάγη από κάθε φόρο και υπήχθη στο Οτζάκιον (μονάδα) της Ανακτορικής Φρουράς των Μποσταντζήδων, των Κηπουρών, που διακανόνιζαν όλα τα αγιορειτικά ζητήματα με έναν Χασεκή τους. Ήδη το 1708 ένα φιρμάνι απαγορεύει στον Σαντζάκ μπέη της Θεσσαλονίκης να επιτάξει στην πόλη οκτώ σπίτια επειδή ήταν Μετόχια του Αγίου Όρους. Μετά εκατό χρόνια ο Καϊμακάμης της Θεσσαλονίκης, φοβούμενος εξέγερση λόγω του ρωσο-τουρκικού πολέμου, συνέλαβε είκοσι μοναχούς, έναν από κάθε Μονή, και τους φυλάκισε ομήρους στον Κανλή Κουλέ (Πύργο του Αίματος, τώρα Λευκό Πύργο). Έλαβε, όμως, διαταγή από την Πόλη και τους ελευθέρωσε αμέσως. Τότε στα νερά του Άθω πέντε τουρκικά καράβια βρέθηκαν αντιμέτωπα με ένδεκα ρωσικά που τα απέκλεισαν στον κόλπο της Ιερισσού, των Σιδηροκαυσίων. Οι Οθωμανοί, για να μη παραδοθούν, τα βύθισαν και σώθηκαν κολυμπώντας. Τα εννέα κανόνια αυτών ανέλκυσαν σε δύο φάσεις οι Οθωμανοί και τα τοποθέτησαν στα επάκτια φρούρια της Θεσσαλονίκης.
    Μετά δεκατρία χρόνια, ωστόσο, τον Μάρτιο του 1821 το Άγιον Όρος επαναστάτησε υπό τον Εμμανουήλ Παπά και χίλιοι μοναχοί έλαβαν τα όπλα. Ο Σουλτάνος κήρυξε Τζιχάντ στη Μακεδονία όπου περισσότερες από 120 πόλεις, κώμες και χωριά αφανίσθηκαν, χιλιάδες άνδρες εσφάγησαν και μυριάδες γυναικόπαιδα πουλήθηκαν δούλοι. Μόνον το ΄Αγιον Όρος δεν εθίγη και σύντομα ανέλαβε όλα τα προνόμιά του.
    Στη Θεσσαλονίκη οι Έλληνες σφαγιάζονται και τα γυναικόπαιδά τους πωλούνται στα σκλαβοπάζαρα. Ο Φιλικός Στέφανος Τάττης και πολλοί εξέχοντες δραπετεύουν. Δημεύεται η περιουσία των εκτελεσθέντων και των φυγάδων. Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες προκρίτους, που η τεράστια περιουσία τους δημεύθηκε, αναφέρονται ο Χρήστος Μενεξές και ο Μανωλάκης Κυριακού. Φυγάδες οι εγγονοί του Νάνου Καυταντζόγλου και οι Γιακουμάκης Αργυρός, Κωνσταντίνος Σκαμπάλης, Παναγιώτης Χατζή-Γούσιος, Δήμος Χατζή-Χρήστος και Γιακουμής Πολύζος. Ακόμη και το 1835 ένα φιρμάνι εκπλειστηριάζει ακίνητα του Νάνου Καυταντζόγλου: τρία μέγαρα, ένα μεγάλο κεντρικό οικόπεδο στα ερείπια μεγάρου και δύο διώροφες αποθήκες στο λιμάνι. Τα εγγόνια του, όμως, είχαν φυγαδευθεί.
    Ο Φιλικός Νάνος Γούτα Καυταντζόγλου, ο πλουσιότερος της πόλης, έχει αποθάνει το 1819 και άφησε την τεράστια περιουσία του στους τρεις εγγονούς του, γιούς του γιού του, Μερκουρίου που ονομάζονται Λυσίμαχος, Λύσανδρος και Δαΐφρων. Επίτροπο των ανηλίκων εγγονών του όρισε τον προύχοντα Σπανδωνή Μπασματζή Χαντζηκωνσταντίνου, πλούσιο έμπορο συναλλασσόμενο με την Ευρώπη, σύζυγο της κόρης του Λισάβας (Ελισάβετ). Ο Καυταντζόγλου είναι τόσο σπουδαίος ώστε το 1820 ένα φιρμάνι διατάσσει τις αρχές να προστατεύουν τους κληρονόμους του. Ο Λυσίμαχος έχει ενηλικιωθεί τότε και με βεράτι ορίζεται έμπορος Ευρώπης.
    Ο αδελφός του Λύσανδρος αναδεικνύεται μέγας αρχιτέκτων στην Ευρώπη. Σε ηλικία 32 ετών το 1844 καλείται στην νέα πρωτεύουσα Αθήνα όπου διευθύνει πρώτος το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, δωρεά των Βλάχων. Έργα του στην Αθήνα είναι το μνημειώδες κτίριο του Πολυτεχνείου, το Αρσάκειο και οι ναοί της Αγίας Ειρήνης, του Αγίου Κωνσταντίνου και του Αγίου Διονυσίου των Καθολικών. Στην Πάτρα ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Ανδρέου. Σχεδιάζει επίσης το βραβευμένο μνημείο Πανελλήνιον Ηρώον το οποίο προικοδοτεί με πλούσιο κληροδότημα και την εντολή να ανεγερθεί αυτό στη γενέτειρά του Θεσσαλονίκη, στην κορυφή του Σεΐχ Σου, όταν απελευθερωθεί. Το 1956 ο Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Θεσσαλονικιός υπουργός Παιδείας Πέτρος Ξ. Λεβαντής τροποποίησαν με νόμο τις διατάξεις του κληροδοτήματος και με τα χρήματά του ανήγειραν το μεγάλο Στάδιο που ονόμασαν προς τιμήν του Καυταντζόγλειο.
    Τον πληθυσμό της Θεσσαλονίκης, της Νάουσας, της Κασσάνδρας, της περιοχής Λαγκαδά, της Καλαμαριάς και της Πιερίας σφαγίασε από το 1821 έως το 1822 ο Μεχμέτ Εμίν πασάς, αποκαλούμενος Εμπού-Λουμπούτ, κρανιοθραύστης. Πούλησε τα γυναικόπαιδα στα σκλαβοπάζαρα και αφάνισε δεκάδες πόλεις, κώμες και χωριά. Ο Σουλτάνος Μαχμούτ τον τίμησε εξαιρετικά και τον όρισε Ρούμελη-Βαλεσή το 1823. Μετά έναν μόλις χρόνο, όμως, τον καθήρεσε, τον έθεσε υπό περιορισμόν στην Αδριανούπολη και δήμευσε όλη την μυθική περιουσία που είχε αρπάξει από τους Έλληνες. Αλλά το 1825 ο Σουλτάνος άλλαξε γνώμη και διέταξε να του επιστραφούν όλα τα περιουσιακά στοιχεία του τα οποία είχαν δημευθεί στη Θεσσαλονίκη. Το φιρμάνι του τα καταγράφει: δύο δούλες Ελληνίδες, τρία σάλια λαχούρι, δύο χρυσοκέντητες γούνες, ένα χρυσοκέντητο εφίππιο, 23 σκηνές, επτά καΐκια και δύο πολεμικά πλοία.
    Εντωμεταξύ ο τόπος παράμενε ακόμη ερημωμένος, τα χωράφια χέρσα, πολλές εκκλησιές πυρπολημένες και οι Έλληνες της Θεσσαλονίκης, κατεστραμμένοι πια, δεν μπορούσαν να πληρώσουν φόρους. Ο Σουλτάνος λαμβάνει μέτρα. Στο επόμενο.

25η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 ΜΗΝΥΜΑΤΑ – ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ – ΠΡΟΣΤΑΞΕΙΣ



25η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821
ΜΗΝΥΜΑΤΑ – ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ – ΠΡΟΣΤΑΞΕΙΣ
Ιωάννης Μ. Ασλανίδης Αντγος ε.α. Επίτιμος Διοικητής της Σ.Σ.Ε.
            Στην ωραία αυτή γαλανή γωνία της γης, με τον λαμπρό και ζείδωρο ήλιο της, επί πέντε χιλιάδες (5000) χρόνια, όσα μέχρι σήμερα έχει αριθμήσει η αρχαιολογική σκαπάνη, εγεννήθη, εξετράφη και έζησε η Ελληνική φυλή. Οι Έλληνες είναι αυτόχθονες εις την γην αυτήν.
            - Μετά την πτώση της Βασιλεύουσας και την κατάκτηση της υπολοίπου Ελλάδος, το έθνος έχει χάσει εντελώς την πολιτική του ανεξαρτησία και ζει κάτω από τον ζυγό του πιο βάρβαρου αλλόφυλου και αλλόθρησκου Κατακτητή. Κατά την περίοδο αυτή ο Ελληνικός λαός έδειξε αξιοθαύμαστη αντοχή.  Συσπειρωμένο στα χρόνια της σκλαβιάς το Ελληνικό Έθνος, γύρω από τους Εθνικούς θεσμούς, την μεγάλη Εκκλησία και τις κοινότητες, με στήριγμα την ορθόδοξη πίστη του και την Εθνική συνείδηση, κατόρθωσε να επιζήσει. Οι διωγμοί, οι σφαγές, ο βίαιος εξισλαμισμός, το παιδομάζωμα για τους γενιτσάρους, δεν μπόρεσαν να επιτύχουν την εξαφάνιση του Ελληνισμού.
            - Έτσι! περνούσαν τα χρόνια και οι αιώνες για τους σκλαβωμένους Έλληνες, που ποτέ δεν έπαψαν να πιστεύουν, να ελπίζουν και να αγωνίζονται για την αποτίναξη του Οθωμανικού ζυγού. Η πυριτιδαποθήκη που αιώνες σιγοάναβε το φιτίλι της υπομονής και της επιμονής του Έθνους για την απόκτηση της Ελευθερίας και της Ανεξαρτησίας του, επιτέλους ανατινάχθηκε το πρωινό εκείνο της 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ του 1821, την ημέρα ακριβώς του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.
            - Κιβωτός του Νώε υπήρξε η εκκλησία στα δύσκολα χρόνια της σκλαβιάς, επάνω της στηρίχθηκε το γένος των Ελλήνων και γλίτωσε τον αφανισμό. Αυτή και μόνο κατόρθωσε να εξασφαλίσει την συνέχεια της παράδοσης και κράτησε ζωντανή μέσα στις ψυχές των υποδούλων Ελλήνων την Εθνική τους ταυτότητα. Ο Ιερέας έγινε δάσκαλος και παιδαγωγός και σημαιοφόρος της Εθνικής Ιδέας.
    «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος», προστάζει η προκήρυξη του ΥΨΗΛΑΝΤΗ.
    Θα πει ο ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ το περίφημο «Ο Θεός έδωσε την υπογραφή του για την Ελευθερία της Ελλάδος και δεν την παίρνει πίσω».
            - Το 1821 δεν θα είχε γίνει αν είχε αποκοπεί η ψυχή του γένους από την παράδοση και από τις ρίζες:
Τα ονόματα των Καραβιών των Επαναστατών ήταν βγαλμένα από το θρυλικό παρελθόν των Ελλήνων όπως «ΑΡΗΣ», «ΚΙΜΩΝ», «ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ», «ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ», «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ», «ΑΘΗΝΑ», «ΑΦΡΟΔΙΤΗ», κ.λπ.
    Ο ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ στα Δολιανά φωνάζει στους Τούρκους: «Σταθείτε Πέρσαι να πολεμήσουμε…», έτσι δρασκελίζει 24 αιώνες Ελληνικής Ιστορίας.
    Θα πει ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: «Πάμε να δούμε τους Έλληνες εις το μέρος όπου κατοικούνε να βρούμε τον γέρο ΣΩΚΡΑΤΗ, τον ΠΛΑΤΩΝΑ, τον ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ, τον Λεβέντη ΛΕΩΝΙΔΑ και να τους ειπούμε, τις χαροποιές ειδήσεις, ότι αναστήθηκαν οι απόγονοί τους».
            Μήνυμα που προστάζουν οι ήρωες του 1821: «Προστατέψτε τις παραδόσεις μας, είναι ο ομφάλιος λώρος που μας συνδέει με την ζωοδότρα μήτρα του Ελληνισμού. Κρατείσθε τις ρίζες μας, είναι φυλαχτό για την διατήρηση του Ελληνικού Έθνους».
            - Ας έλθουμε όμως στο δραματικό και εθνοκτόνο δίδαγμα του 1821. Ας μιλήσουμε με θάρρος και τόλμη για την εθνική μας αρρώστια την ΔΙΧΟΝΟΙΑ. Το 1821 για την διχόνοια δεν μιλάει απλώς, δεν διδάσκει απλώς, δεν κραυγάζει απλώς, αλλά αναθεματίζει, μαστιγώνει, εξορκίζει και την χαρακτηρίζει κατάρα κωδικοποιημένη στα χρωμοσώματα και τα γονίδιά μας. Με την έναρξη της επαναστάσεως, στην αρχή όλα πήγαιναν καλά. Οι Επαναστάτες ενωμένοι και μονιασμένοι, νικούσαν συνεχώς τους Τούρκους. Μόλις όμως απομακρύνθηκε κάπως ο κίνδυνος, ξέσπασε η επιδημία και άρχισε η φαγωμάρα.
    Λέει ο ΠΑΛΑΙΩΝ ΠΑΤΡΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΣ την άνοιξη του 1825 στον ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑ: «Δεν θέλουμε να εννοήσουμε ότι τίποτε δεν εκάμαμε νικήσαντες τους Τούρκους, αν δεν νικήσουμε και σύντομα μάλιστα τα πάθη μας. Διχόνοια να ο μεγάλος εχθρός μας αυτός θα μας φάει…».
    «Δολερή» την χαρακτηρίζει ο Εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός στον Εθνικό μας Ύμνο. Την παρουσιάζει να κρατάει ένα σκήπτρο, το σύμβολο της εξουσίας και χαμογελαστά να το υπόσχεται σ’ όλους.
    Γράφει ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: «Τα πολλά εγώ δεν κατόρθωσαν να γίνουν εμείς».
    Δυστυχώς! το χειρότερο αποτέλεσμα της διχόνοιας ήταν ότι χρειάστηκε πλέον η επέμβαση των τριών προστάτιδων δυνάμεων στο Ναυαρίνο. Τελικά! η Διχόνοια μας φιλοδώρησε με προστάτες, από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό των οποίων δεν έχουμε ακόμη γλυτώσει και πολύ φοβούμαι δεν πρόκειται να γλυτώσουμε.
            - Το 1821 ξανάναψε το καντήλι του γένους. Στις μέρες μας όμως η φλόγα του τρεμοσβήνει επικίνδυνα. Άνεμοι και μπουρίνια ολόγυρά μας. Μέσα στα τείχη διακρίνουμε πολλές φορές ανθρώπους τραγικούς, ανερμάτιστους και κενούς, γκρεμίζουν με μανία το παρελθόν, το περιφρονούν, το συντρίβουν και το καταπατούν. Η Νεολαία μας, δημιούργημα δικό μας, ξεκομμένη από την παράδοση, απομακρυσμένη από την χριστιανική πίστη, εκμαυλισμένη από την καταναλωτική κοινωνία, ζει σ’ ένα πνευματικό λήθαργο. Παθαίνει αναφυλαξία όταν ακούει να της μιλάνε για φιλοπατρία, για ιδανικά, για Ελπίδα.
            - Όμως! μια ενδόμυχη πίστη μας κάνει να ελπίζουμε, ότι όλα αυτά τα συμπτώματα της φθοράς και της παρακμής δεν είναι παρά επιφανειακά, εποχιακά και επιπόλαια. Ναι! μαραίνονται τα φύλλα στο εθνικό μας δένδρο. Μαραίνονται και μαδάνε επικίνδυνα. Όμως! η ρίζα του αιωνόβιου δένδρου της φυλής, η ψυχή του γένους είναι ικανή, όποτε χρειαστεί, να ανεβάσει νέους ζείδωρους χυμούς και καινούργιες ανθοφόρες δυνάμεις. Αυτή την ρίζα κανένας κατακλυσμός, κανένας ευδαιμονισμός, μέχρι σήμερα δεν μπόρεσε να την χαλάσει. Πιστεύω! ούτε και οι Εθνομηδενιστές της σημερινής προοδευτικής Νομενκλατούρας να την χαλάσουν.
    «ΟΧΙ» λοιπόν στον άκρατο ευδαιμονισμό και στην υποδούλωση στα υλιστικά συνθήματα και κελεύσματα της εποχής.
    «ΟΧΙ» στον εγωκεντρισμό, στον μηδενισμό και στην ισοπέδωση των πάντων, που μετατρέπουν τον Άνθρωπο σε ευάλωτη μάζα.
    «ΟΧΙ» σε κάθε προσπάθεια αποξένωσής μας από την Εθνική και Θρησκευτική μας Παράδοση.
    «ΟΧΙ» στους σύγχρονους διανοούμενους της πεντάρας, καλυπτόμενοι πίσω από την ασπίδα του πανεπιστημιακού θώκου, επιχειρούν να διαστρεβλώσουν και να αμφισβητήσουν τα αυτονόητα.
    Και! προς παντός «ΟΧΙ» στην απεμπόληση της Ελληνικής εθνικής παιδείας των νέων μας (Τι γαρ φίλτερον ανδρί πατρώας χθόνος. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ).
    «ΝΑΙ» στο να είμαστε συνεχώς με το όπλο παρά πόδα και να μη λησμονούμε ότι, δεν έχουμε την πολυτέλεια των άλλων Ευρωπαίων να συνορεύουμε με λαούς μόνο ευρωπαϊκούς.
    - Ας ευχηθούμε λοιπόν, με την ευκαιρία της εφετινής επετείου του 1821 και ας ελπίζουμε στα δύσκολα αυτά χρόνια, ιδεολογικής και οικονομικής δοκιμασίας της Πατρίδος μας, να έλθει κάποτε η γενιά εκείνη των Ελλήνων πολιτικών, που θα απαλλάξει τους Έλληνες από την κατάρα της διχόνοιας και θα κάμει το δένδρο του γένους μας να παραμείνει παντοτινά Αειθαλές και Ζείδωρο.

Η επέτειος της 25ης Μαρτίου 1821. Η ιστορική πραγματικότητα.



Η επέτειος της 25ης Μαρτίου 1821. Η ιστορική πραγματικότητα.
 (Ομιλία από τον Υποστράτηγο ε.α. Αλέξανδρο Τρομπούκη στη Σχολή Μετεκπαίδευσης της Ελληνικής Αστυνομίας την 24η Μαρτίου 2017)
    Εορτάζουμε με εθνική υπερηφάνεια την επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821,την παλιγγενεσία των Ελλήνων, την αναγέννηση του Ελληνικού Κράτους και, ταυτόχρονα, πανηγυρίζουμε με θρησκευτική ευλάβεια, τον Ευαγγελισμό της Υπεραγίας Θεοτόκου.
    Στρέφουμε τη σκέψη μας στο παρελθόν, για να εξετάσουμε την ιστορική αυτή περίοδο, όχι για μια απλή υπόμνηση των γεγονότων, αλλά για να επισημάνουμε τις ευθύνες μας από τις υποθήκες των προγόνων μας και να αντλήσουμε διδάγματα.
    Με την άλωση της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου 1453, η μαύρη νύχτα της σκλαβιάς κάλυψε τον εθνικό ορίζοντα, και το όνομα της Ελλάδας έσβησε από το χάρτη της Υδρογείου. Για 400 και πλέον χρόνια οι Έλληνες δοκίμασαν την καταπίεση και τη σκληρότητα του δυνάστη, που εκδηλωνόταν με σφαγές και διώξεις, αρπαγές και καταστροφές της περιουσίας, με βίαιο εξισλαμισμό και παιδομάζωμα. Η ελπίδα όμως και η πίστη δεν έσβησαν από τις καρδιές των Ελλήνων. Έγιναν τραγούδι και ύμνος, που απλώνονταν στα χωριά και τις πόλεις, στους κάμπους και στα βουνά και γίνονταν δύναμη όλων των σκλαβωμένων Ελλήνων εναντίον του βάρβαρου κατακτητή.
    Η έλλειψη μορφωμένων Οθωμανών υποχρέωνε τους Τούρκους να χρησιμοποιούν τους υπόδουλους Έλληνες, ως διοικητικούς υπαλλήλους -ακόμη και ηγεμόνες-, γιατρούς, διερμηνείς και σε άλλες ανώτερες θέσεις του κρατικού μηχανισμού. Παράλληλα, όσοι ακολουθούσαν το επάγγελμα του εμπόρου ή του ναυτικού, δημιουργούσαν μεγάλες περιουσίες και στόλους εμπορικών πλοίων, αποκτώντας ισχυρή δύναμη στα χέρια τους. Επίσης, αρκετοί 'Έλληνες, μορφωμένοι και πλούσιοι, διέπρεπαν σε διάφορες ξένες χώρες.
    Όλοι αυτοί, είτε καταπιεζόμενοι στην υπόδουλη Ελλάδα είτε επιφανείς στο εξωτερικό, καλλιεργούσαν στη σκέψη τους την Επανάσταση και οργάνωσαν την αντίσταση και τον πόλεμο εναντίον του Τούρκου κατακτητή. Οι "Κλέφτες" και οι "Αρματολοί" αποτελούσαν το μαχόμενο στρατό και έκαναν τον ένοπλο αγώνα. Οι μορφωμένοι γενικά και οι κληρικοί δίδασκαν τα ελληνικά γράμματα στα Ελληνόπουλα, τόνωναν το εθνικό φρόνημα και προέτρεπαν το λαό να επαναστατήσει, για να διώξει τον Οθωμανό δυνάστη.
    Πολλές εξεγέρσεις, μικρές και μεγάλες, περισσότερες από 150, έγιναν στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, που όμως απέτυχαν, χωρίς να φέρουν το "ποθούμενο", στο σκλαβωμένο Γένος. Ένα μέρος από τις αποτυχίες ήταν αποτέλεσμα της εγκατάλειψης από τους ξένους και ισχυρούς της εποχής εκείνης. Οι Έλληνες πίστευαν στις υποσχέσεις τους, τις οποίες όμως οι ξένοι πάντα λησμονούσαν.
     Προς το τέλος του 18ου αιώνα, εξετάζονταν τρεις ιστορικές προοπτικές, για τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα θα αποκτούσε τη μέλλουσα λευτεριά της.
    Η πρώτη βασιζόταν στην αντίληψη ότι ήταν δυνατόν, η οθωμανική αυτοκρατορία να αλωθεί βαθμιαία και ειρηνικά με την μεθοδική άνοδο των Ελλήνων στην οικονομία και στις επιστήμες αλλά και την επιδίωξη ανάληψης όλο και περισσοτέρων θέσεων στην κυβέρνηση και στη διοίκηση.
    Η δεύτερη αφορούσε σε ανανέωση της παλιάς προσδοκίας για απελευθέρωση του Έθνους με πρωτοβουλία της Ρωσίας.
    Η τρίτη προοπτική ήταν η ένοπλη επανάσταση.
    Αποφασιστικό ρόλο στην επιλογή τελικά της τρίτης προοπτικής και στην προετοιμασία για την αποτελεσματική εξέγερση του ελληνικού Έθνους, έπαιξε και η δράση της Φιλικής Εταιρείας, η οποία υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της ενόπλου επανάστασης.
    Ύστερα από πολλές τέτοιες δοκιμασίες, αποφάσισαν να στηριχθούν στις δυνάμεις τους, για την ελευθερία της πατρίδας. Εμπνευσμένοι Έλληνες όπως: ο Αθανάσιος Τσακάλωφ και ο Νικόλαος Σκουφάς από την Ήπειρο και ο Εμμανουήλ Ξάνθος από την Πάτμο, ίδρυσαν τη "Φιλική Εταιρεία" και οργάνωσαν το Έθνος για την εξέγερση και την τελική αναμέτρηση. Για το λόγο αυτό η "Φιλική Εταιρεία" δίκαια θεωρείται προπομπός της Επανάστασης του 1821. Η έναρξη της Ελληνικής επανάστασης έγινε από τον γενόμενο αρχηγό της Φιλικής Εταιρείας, Αλέξανδρο Υψηλάντη στο Ιάσιο της Μολδαβίας τότε κέντρο πολιτικής και πολιτιστικής δράσης των Ελλήνων, στις 24 Φεβρουαρίου 1821 με την κυκλοφορία της περίφημης προκήρυξης, που άρχιζε με την φράση ’’Η ώρα ήλθε ω άνδρες Έλληνες’’. Αν και ουσιαστικά η εναρκτήρια ημέρα της επανάστασης είναι η 24 Φεβρουαρίου, επίσημα καθιερώθηκε σαν ημέρα έναρξης η 25η Μαρτίου του ίδιου έτους. Η χρονική κλιμάκωση της έναρξης διήρκεσε περί τους 2 μήνες. Οι συνθήκες όπως είχαν διαμορφωθεί ήταν ευνοϊκές για την ευδοκίμηση της επανάστασης, οι σπουδαιότερες των οποίων ήταν:
-           Η ύπαρξη συμπαγών ελληνικών πληθυσμών σε αναλογία κατά περιοχή τουλάχιστον 11 προς 1 σε σχέση με τους εγκατεστημένους Τούρκους.
-           Η τεράστια εξάπλωση της Φιλικής Εταιρείας και κυρίως στην Πελοπόννησο με πολλά αφοσιωμένα και τολμηρά στελέχη.
-           Η μειωμένη τότε τουρκική στρατιωτική δύναμη στην Πελοπόννησο διότι μεγάλο μέρος της και ο αρχηγός της βρισκόταν στην Ήπειρο για την καταπολέμηση του Αλή Πασά.
-           Ο γεωγραφικός παράγοντας με την ορεινή διαμόρφωση του εδάφους, που άφηνε λίγες διαβάσεις, αλλά και η μεγάλη απόσταση, ιδίως της Πελοποννήσου, από τα κύρια οθωμανικά κέντρα και την πρωτεύουσα.
    Ωστόσο εκτός από τα ευνοϊκά στοιχεία υπήρχαν και σοβαρές δυσκολίες όπως η απουσία του αρχηγού κατά την έναρξη της επανάστασης, ο δισταγμός πολλών προκρίτων της Πελοποννήσου και των νησιών του Αιγαίου να προσχωρήσουν σ’  αυτήν. Οι Έλληνες άρχισαν τον πόλεμο του 1821 ολιγάριθμοι και σχεδόν άοπλοι, χωρίς οργανωμένο και πειθαρχημένο στρατό. Ήταν υποχρεωμένοι να πολεμήσουν εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που διέθετε πολυάριθμο και άρτια εξοπλισμένο στρατό. Η ιδέα του χρέους όμως εμψύχωσε και δυνάμωσε τους Έλληνες, ώστε να υπερισχύσουν των Τούρκων όπως άλλοτε οι Μαραθωνομάχοι και οι Σαλαμινομάχοι εναντίον των Περσών.
    Ο αγώνας του 1821 ήταν καθολικός. Δεν ήταν έργο των ολίγων μιας τάξης ή μιας κοινωνικής ομάδας. Ήταν έργο όλων των Ελλήνων και όλων των περιοχών, πλούσιων και φτωχών, μορφωμένων και αγράμματων.   Ήταν αγώνας υπέρ βωμών και εστιών , ‘’για του Χριστού την πίστη την Αγία και της Πατρίδας την Ελευθερία’’. Ήταν αγώνας για το ποθούμενο.
    Επιγραμματικά, τα εννέα χρόνια διάρκεια της ελληνικής Επανάστασης μπορούν να διακριθούν, σε τέσσερις περιόδους η κάθε μια με ιδιαίτερη φυσιογνωμία:
    Η πρώτη (1821), είναι η περίοδος έναρξης και τοπικής επικράτησης της Επανάστασης
    Η δεύτερη (1822 μέχρι 1823), είναι η περίοδος σταθεροποίησης της Επανάστασης, με χαρακτηριστικό την απόκρουση σοβαρών προσπαθειών των Τούρκων για την καταστολή της.
    Η τρίτη (1824 μέχρι 1827), είναι η περίοδος της κρίσιμης κάμψης του αγωνιστικού σθένους εναντίον του κατακτητή λόγω εσωτερικών διαμαχών και συντονισμένης πολεμικής δράσης Τούρκων και Αλβανών. Σε αυτή την περίοδο τοποθετείται και η εκδήλωση του θετικού ενδιαφέροντος  για την επανάσταση , της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας, με κορυφαίες εκδηλώσεις τη Συνθήκη του Λονδίνου (Ιούλιος 1827) και τη ναυμαχία του Ναυαρίνου.
    Η τέταρτη, (1828 μέχρι τον Φεβρουάριο του 1830), είναι η περίοδος ανάκαμψης, ισχυροποίησης και τελικής επικράτησης της επανάστασης.
    Η ανταρσία του Αλή Πασά, εναντίον του Σουλτάνου, θεωρήθηκε η κατάλληλη ευκαιρία.
   Έτσι, στις 25 Μαρτίου 1821, ο Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός με τους οπλαρχηγούς Ανδρέα Λόντο και Ανδρέα Ζαϊμη, κήρυξαν την επανάσταση στη Μονή της Αγίας Λαύρας, στα Καλάβρυτα. Ήδη όμως από τις 23 του μηνός οι Μανιάτες και οι Μεσσήνιοι, με οπλαρχηγούς τους Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τον Πέτρο Μαυρομιχάλη, είχαν ελευθερώσει την Καλαμάτα, όπου στις 28 Μαρτίου, σχηματίσθηκε προσωρινή Κυβέρνηση.
    Από την Πελοπόννησο διαδόθηκε σε όλη την υπόδουλη Ελλάδα. Η Στερεά και η Εύβοια, η Θεσσαλία, η Ήπειρος και η Μακεδονία, η Κρήτη και τα άλλα Νησιά εξεγέρθηκαν με μια κραυγή "Ελευθερία ή Θάνατος".   Δύο μήνες αργότερα, αν και ο Υψηλάντης ηττήθηκε στο Δραγατσάνι, οι Έλληνες δεν πτοήθηκαν, αλλά συνέχισαν τον "υπέρ πάντων αγώνα" με ιερό πείσμα και πνεύμα αυτοθυσίας.
    Η θυσία του
Αθανασίου Διάκου στις 22 Απριλίου στη γέφυρα της Αλαμάνας, του Οδυσσέα Ανδρούτσου στις 8 Μαίου στο Χάνι της Γραβιάς, η κατάληψη της Τρίπολης στις 23 Σεπτεμβρίου 1821 και η καταστροφή της Στρατιάς του Δράμαλη στις 26 Ιουλίου 1822 στα Δερβενάκια αποτέλεσαν γεγονότα που εδραίωσαν την πίστη των Ελλήνων και χαλύβδωσαν τη θέλησή τους, για την κατάκτηση της ελευθερίας.
    Εκτός όμως από τις επιτυχίες υπήρξαν μεγάλες καταστροφές και αρκετές αποτυχίες. Η καταστροφή της Χίου στις
31 Μαρτίου 1822, η συντριβή των Ελλήνων στη μάχη του Πέτα της Ηπείρου στις 4 Ιουλίου 1822, η δυσμενής εξέλιξη της Επανάστασης στη Μακεδονία έπειτα από τις πρώτες επιτυχίες, και άλλες περιπτώσεις στην ξηρά και στη θάλασσα αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Από τις αποτυχίες και τις καταστροφές αυτές, αρκετές οφείλονται στη συντριπτική υπεροχή του εχθρού και μερικές στα σφάλματα και στη διένεξη μεταξύ των Ελλήνων, που δυστυχώς εκδηλώνονταν σε κάθε απομάκρυνση του εχθρικού κινδύνου. Από τον πρώτο χρόνο της Επανάστασης οι Πελοποννήσιοι ίδρυσαν με ψήφισμά τους τη Γερουσία των Καλτετζών, οι Αιτωλοακαρνάνες τη Γερουσία της Δυτικής Ελλάδας και οι Στερεοελλαδίτες τον Άρειο Πάγο της Ανατολικής Ελλάδας. Για ένα χρονικό διάστημα το 1823, η Ελλάδα είχε δύο Κυβερνήσεις, αντιμαχόμενες και έτοιμες να αλληλοσπαραχθούν. Παρόμοια διαμάχη το 1824 οδήγησε στη φυλάκιση του Κολοκοτρώνη, ο οποίος αποφυλακίσθηκε το 1825, για να αντιμετωπίσει την απειλή του Ιμπραήμ.
     Ευτυχώς όμως, "
ο Θεός είχε υπογράψει την ελευθερία της Ελλάδας και δεν επήρε πίσω την υπογραφή του", όπως έλεγε ο γέρος του Μωριά. Το σκλαβωμένο Γένος είχε πάρει την απόφασή του, "Ελευθερία ή θάνατος" και ο αγώνας του δεν ήταν εύκολο να καταπνιγεί. Παράλληλα, οι ωμότητες των Τούρκων, η καταστροφή των Ψαρών, η επιτυχία στα Δερβενάκια, η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας στη Χίο, η ηρωική έξοδος του Μεσολογγίου και πολλά άλλα παρόμοια γεγονότα προκάλεσαν τη συμπάθεια των λαών της Ευρώπης και ανάγκασαν τους ηγέτες τους να υποστηρίξουν την επαναστατημένη Ελλάδα.
    Η 25η Μαρτίου είναι μια ημερομηνία σταθμός στην ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Οφείλουμε να στρέφουμε τη σκέψη μας στα γεγονότα της εποχής εκείνης, σήμερα που η τύρβη της ζωής και οι τριβές της καθημερινότητας, δυστυχώς πλήττουν βάναυσα την ιστορική μνήμη, την εθνική μας παράδοση και κληρονομιά. Καθίσταται επιτακτικό να προβληθούν εκείνα τα ανεπανάληπτα μηνύματα λεβεντιάς, της αξιοπρέπειας και του πατριωτισμού. Έτσι θα φανεί αναγκαίο να  επισημάνω και τις αυξημένες ευθύνες μας, από τις λαμπρές υποθήκες των ενδόξων προγόνων μας και να αντλήσουμε διδάγματα. Έχουμε, σαν Έλληνες, την ιερή υποχρέωση να αποδώσουμε φόρο τιμής και ευγνωμοσύνης στους επώνυμους και ανώνυμους ήρωες του Εικοσιένα.
    Τελικά η εθνεγερσία των Ελλήνων του 1821 πέτυχε την Εθνική Παλιγγενεσία, την αναγέννηση της Ελλάδας. Με το πρωτόκολλο του Λονδίνου της 3ης Φεβρουαρίου 1830 η διεθνής κοινότητα αναγνώρισε την Ανεξαρτησία της Ελλάδας. Ένα χρόνο πριν, την 6η Ιανουαρίου 1829, κυβερνήτης του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους είχε αναλάβει ο  Ιωάννης Καποδίστριας, ο οποίος με τις συνεχείς και άοκνες προσπάθειές του συντέλεσε πάρα πολύ στη θεμελίωση του νέου Ελληνικού Κράτους.-
    Τιμή και δόξα στους ήρωες του 1821.
Σας ευχαριστώ._