Πέμπτη, 26 Μαΐου 2016

Οι ΗΠΑ σε πόλεμο φυσικού αερίου με την Ρωσία;



Οι ΗΠΑ σε πόλεμο φυσικού αερίου με την Ρωσία;
Nikos Tsafos
https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/

    Στις 21 Απριλίου, η πρώτη αποστολή αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) με προορισμό την Ευρώπη άφησε τον Κόλπο του Μεξικού και διέσχισε τον Ατλαντικό, μια κίνηση που έχει ευρέως θεωρηθεί ως το πρώτο βήμα για έναν επικείμενο πόλεμο φυσικού αερίου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας.
    Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, η Ρωσία έχει μια λαβή στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου , την οποία χρησιμοποιεί για να εκφοβίσει τους κοντινούς γείτονές της και να επιβάλλει την σιωπή σε οποιαδήποτε μεγάλα ευρωπαϊκά κράτη αντιστέκονται στις γεωπολιτικές φιλοδοξίες της. Το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο, λένε, θα σπάσει τον ασφυκτικό κλοιό της Ρωσίας. Πρόκειται για μια φθηνότερη και πιο αξιόπιστη εναλλακτική λύση. Με την σειρά της, η Ρωσία είτε θα χάσει μερίδιο αγοράς είτε θα ανταγωνιστεί μειώνοντας τις τιμές της. Αλλά σε κάθε περίπτωση, η Ευρώπη κερδίζει, οικονομικά και γεωπολιτικά.
    Το οικονομικό επιχείρημα είναι απλοϊκό, αλλά δεν είναι λανθασμένο, αν και το γεωπολιτικό επιχείρημα είναι τελείως λάθος. Υπερεκτιμά την σημασία του αμερικανικού LNG στην ευρασιατική πολιτική, και ενισχύει την εσφαλμένη εντύπωση ότι η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης βρίσκεται στο εξωτερικό. Οι νέες προμήθειες, από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή οπουδήποτε αλλού, είναι κάτι καλό για τους καταναλωτές, δεδομένου ότι θα συμπιέσουν περαιτέρω τις τιμές . Αλλά η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης είναι μόνο σε ευρωπαϊκά χέρια˙ η μεγάλη εμμονή για το τι μπορεί να κάνει το αμερικανικό LNG δημιουργεί τον κίνδυνο να αποσπαστεί η προσοχή από τις προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς στην Ευρώπη, η οποία παραμένει θλιβερά κατακερματισμένη, ιδιαίτερα στην Ανατολική Ευρώπη.
ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ
    Μέχρι το 2020, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να στείλουν περίπου 80 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα υγροποιημένου φυσικού αερίου προς την Ευρώπη ετησίως -περίπου τα δύο τρίτα του όγκου που η Ρωσία εξήγαγε στην Ευρώπη το 2015 και ελάχιστα κάτω από το ένα τρίτο της συνολικής κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, η οποία είναι 400 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ανά έτος (450 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, αν συμπεριληφθεί η Τουρκία). Δεν είναι να απορεί κανείς που η σύγκρουση φαίνεται να επίκειται: Αν ένα τόσο μεγάλο μερίδιο αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου επρόκειτο να φθάσει στην Ευρώπη, η Ρωσία θα εξωθείτο από την αγορά και θα έχανε ένα μεγάλο κομμάτι των 42 δισεκατομμυρίων δολαρίων που κέρδισε από την εξαγωγή φυσικού αερίου δι’ αγωγών το 2015.
    Ωστόσο, το επιχείρημα αυτό στηρίζεται σε εσφαλμένες υποθέσεις σχετικά με την αγορά φυσικού αερίου. Το να προσπαθούμε να κατανοήσουμε την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου  εξετάζοντας αποκλειστικά το αμερικανικό LNG και το ρωσικό φυσικό αέριο είναι σαν να προσπαθούμε να απολαύσουμε μια μουσική συμφωνία ακούγοντας μόνο το κομμάτι ενός βιολιστή.
    Κατ’ αρχήν, η παραγωγή της Ευρώπης μειώνεται κατά περίπου δέκα δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα το χρόνο, έτσι ώστε η Ευρώπη χρειάζεται περίπου 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα μέχρι το 2020 μόνο για να αντισταθμιστεί η πτώση της δικής της προσφοράς. Εάν το ήμισυ των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου των ΗΠΑ, δηλαδή 40 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, επρόκειτο να φθάσουν στην Ευρώπη, η Ρωσία δεν θα έβλεπε καμία ουσιαστική μείωση στις δικές της εξαγωγές. Και ακόμα κι αν όλα τα 80 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα του αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου έφθαναν στην Ευρώπη, κάτι που είναι απίθανο δεδομένης της έλξης από άλλες περιοχές, η Ρωσία πιθανότατα θα εξακολουθούσε να διατηρεί την θέση της ως ο μεγαλύτερος προμηθευτής της ηπείρου (μαζί με τη Νορβηγία).
    Η προοπτική αυτή, βέβαια, προϋποθέτει ότι η προσφορά, η ζήτηση και οι τιμές παραμένουν σταθερές. Αυτό είναι απίθανο. Κατά την τελευταία δεκαετία, η ευρωπαϊκή κατανάλωση αερίου έχει συρρικνωθεί κατά περίπου ένα πέμπτο -ή αλλιώς 100 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Η μείωση αυτή, η οποία οδήγησε σε μια παρόμοια μείωση της παραγωγής, έχει αφήσει τις ανάγκες της Ευρώπης για εισαγόμενο φυσικό αέριο στο ίδιο επίπεδο με το 2005 στα περίπου 300 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.
    Όμως, πρόσφατα, η ευρωπαϊκή ζήτηση φυσικού αερίου έχει αρχίσει να αυξάνεται και πάλι. Ανέβηκε κατά 4,5% το 2015, εν μέρει λόγω των ψυχρότερων καιρικών συνθηκών και εν μέρει λόγω των χαμηλών τιμών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, η χρήση φυσικού αερίου ξεπέρασε την καύση άνθρακα για παραγωγή ενέργειας τον Μάιο του 2015 και έκτοτε την υπερβαίνει σημαντικά: Κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2016, το φυσικό αέριο παρείχε το 40% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ ο άνθρακας ήταν μόλις στο 15%. Στην Ισπανία, άλλοτε την πιο πολλά υποσχόμενη αγορά αερίου της Ευρώπης, το αέριο κάνει μια επιστροφή: Το 2015, το φυσικό αέριο παρήγαγε λίγο πάνω από το 50% της ηλεκτρικής ενέργειας από όσο ο άνθρακας. Στις αρχές του 2016, το φυσικό αέριο ήταν σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με τον άνθρακα. Άλλες αγορές, όπως η Αυστρία, η Ελλάδα και η Ιταλία, βλέπουν το φυσικό αέριο να ανακτά μερίδιο αγοράς, επίσης.
    Από την πλευρά της προσφοράς, η Νορβηγία είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος πάροχος φυσικού αερίου μετά την Ρωσία. Η Αλγερία είναι τρίτη, αν και το μερίδιό της στην αγορά συρρικνώνεται. Το γεγονός αυτό καθιστά αυτές τις δύο χώρες σημαντικούς παίκτες, τουλάχιστον για τις παράκτιες ευρωπαϊκές χώρες  οι οποίες έχουν άμεση πρόσβαση σε μεταφερόμενο δια θαλάσσης LNG. Αυτές οι παράκτιες χώρες της Ευρώπης είναι, επίσης, εκεί που το αμερικανικό LNG είναι πιθανό να φθάσει καθώς η ικανότητα του αερίου να κινείται στο εσωτερικό της ηπείρου συχνά περιορίζεται από τις υποδομές και άλλα εμπόδια. Και όμως κανείς δεν μιλάει για έναν επικείμενο πόλεμο τιμών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Νορβηγίας ή της Αλγερίας. Αυτό δεν είναι τόσο συναρπαστικό γεωπολιτικά, ακόμα κι αν είναι πολύ πιθανότερο να συμβεί: Το αμερικανικό LNG θα ανταγωνίζεται σε αγορές όπου η Νορβηγία και η Αλγερία συχνά είναι μεγαλύτεροι παίκτες από όσο η Ρωσία. Οι εξαγωγές της Νορβηγίας στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, αλλά της Αλγερίας έχουν μειωθεί σημαντικά. Το πώς αυτές οι δύο χώρες θα αντιδρούν στο μεταβαλλόμενο περιβάλλον της αγοράς στην Ευρώπη θα έχει μεγάλη σημασία.
    Πέρα από την Ευρώπη, η Αυστραλία πρόκειται να προσθέσει τόσο LNG στην παγκόσμια προσφορά, όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες για τα επόμενα πέντε χρόνια. Φυσικά, η απόσταση της Αυστραλίας από την Ευρώπη σημαίνει ότι λίγο από το LNG της είναι πιθανό να φθάσει εκεί. Αλλά δεδομένου ότι η παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου, άλλοτε αυστηρά διαχωρισμένη μεταξύ των περιφερειών, είναι τώρα πιο διασυνδεδεμένη, όταν το αυστραλέζικο υγροποιημένο φυσικό αέριο φτάνει Ασία, αυτό μειώνει την ανάγκη της Ασίας να τραβήξει φυσικό αέριο από την Μέση Ανατολή ή από την λεκάνη του Ατλαντικού. Αυτό το φυσικό αέριο είναι τότε ελεύθερο να κινηθεί σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης.
    Αυτό το LNG, φυσικά, μπορεί να μην έρθει στην Ευρώπη καθώς άλλες αγορές σε παγκόσμιο επίπεδο, τείνουν να έχουν πρόσβαση σε λιγότερες εναλλακτικές και έχουν ιστορικά πληρώσει περισσότερο για το φυσικό αέριο από όσο η Ευρώπη. Στο κάτω-κάτω, όσοι επένδυσαν σε αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο  κατά τα τελευταία χρόνια το έκαναν έχοντας στο μυαλό άλλους, πιο επικερδείς αγοραστές. Η ζήτηση για LNG παραμένει ισχυρή στην Λατινική Αμερική και αναπτύσσεται στην Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική. Άλλες χώρες θέλουν επίσης να εισαγάγουν LNG, ιδίως εάν οι τιμές παραμείνουν σε χαμηλά επίπεδα.  Το πόσο LNG θα πάει προς την Ευρώπη θα εξαρτηθεί από το πώς ακριβώς αυτή η περιπεπλεγμένη αλληλεπίδραση προσφοράς και ζήτησης θα ξετυλίγεται μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
    Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, δεν έχουμε τρόπο να γνωρίζουμε πόσο αμερικανικό LNG θα φτάσει στην Ευρώπη -ούτε πρέπει να μας ενδιαφέρει πραγματικά. Το αμερικανικό LNG μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην Ευρώπη χωρίς ποτέ να φτάσει εκεί, γιατί, τελικά, οι προμήθειες είναι αντικαταστίσιμες. Και μπορεί να έχει μια οριακή επίπτωση στην αγορά, ακόμα και αν στέλνει το ένα φορτίο μετά το άλλο, λόγω των ανταγωνιστικών αγορών. Όλα εξαρτώνται από το πώς όλες αυτές οι άλλες δυνάμεις, οι οποίες δεν είναι ποτέ στατικές, εξελίσσονται στην Ευρώπη και στο εξωτερικό.
ΚΑΤΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΑΠΟ ΜΕΡΙΔΙΟ ΑΓΟΡΑΣ
    Καμία από αυτές τις πολυπλοκότητες δεν φαίνεται να έχει σημασία για τους πολιτικούς: Η Ευρωπαϊκή χαρά για την επικείμενη άφιξη του αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου είναι τόσο ορατή πέρα από τον Ατλαντικό όσο και το ρωσικό κατσούφιασμα. Τυχόν διακυμάνσεις των μεριδίων αγοράς της Ρωσίας είναι δεσμευτικό ότι θα θεωρηθούν ως γεωπολιτικά σημαντικές. Αλλά, δεν είναι.
    Το ρωσικό μερίδιο αγοράς έχει μετακινηθεί προς τα επάνω και προς τα κάτω πολύ τα τελευταία 20 χρόνια, και αν κινηθεί και πάλι δεν είναι μεγάλη υπόθεση. Ούτε το μερίδιο αγοράς έχει μεγάλη σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, τουλάχιστον όταν περιορίζεται σε μια στενή λωρίδα μερικών ποσοστιαίων μονάδων. Η πιο σοβαρή κρίση του αερίου που έχει αντιμετωπίσει η Ευρώπη λόγω της Ρωσίας, το 2009, όταν οι εξαγωγές μέσω Ουκρανίας διακόπηκαν για δύο εβδομάδες, ήρθε σε μια εποχή όπου ευρωπαϊκό μερίδιο αγοράς της Ρωσίας ήταν στα χαμηλότερα επίπεδα από ποτέ καθώς ειδικά το Κατάρ αύξησε τις εξαγωγές του στην Ευρώπη. Υπάρχουν περισσότερα στην γεωπολιτική κονίστρα από το μερίδιο της αγοράς, και είναι καιρός η Ευρώπη να αποσύρει αυτό το μέτρο από την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.
    Αντί για αυτό, η Ευρώπη πρέπει να επικεντρωθεί στον ανταγωνισμό που αντιμετωπίζει και στις νέες αγορές που μπορεί να εξερευνήσει. Παρ’ όλη την ρητορική σχετικά με την ρωσική Gazprom που εξυπηρετεί τους γεωπολιτικούς στόχους του Κρεμλίνου, η εταιρεία υπήρξε ένας εκπληκτικά λογικός εμπορικός παίκτης -ευερέθιστος, κατά καιρούς, αλλά σίγουρα ορθολογικός. Ακόμη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία ερευνά τις εμπορικές πρακτικές και τις στρατηγικές τιμολόγησης της Gazprom σε όλη την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, αναγνώρισε ότι από την στιγμή που το ρωσικό φυσικό αέριο φθάνει στην Δημοκρατία της Τσεχίας, όπου εντείνεται ο ανταγωνισμός, οι τιμές καθοδηγούνται από την αγορά. Η Gazprom αντιλαμβάνεται τον ανταγωνισμό όταν τον βλέπει.
    Με λίγα λόγια, η Ευρώπη μπορεί εύκολα να γυρίσει την πλάτη της στο αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο και να εστιάσει, αντ’ αυτού, στην ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς της. Στο κάτω-κάτω, το 2009-2010, η Ευρώπη πήρε ένα άλλο κύμα εισερχόμενου LNG, κυρίως από το Κατάρ, το οποίο ως επί το πλείστον χτύπησε την βορειοδυτική και την νότια Ευρώπη˙ η κεντρική και η ανατολική Ευρώπη αισθάνθηκαν μόνο ένα απαλό αεράκι. Όπως αυτό δείχνει ότι δύσκολα έχει σημασία πόσο αμερικανικό LNG θα φθάνει στην Ευρώπη. Εκείνο που έχει σημασία είναι το πώς αυτό και οποιοδήποτε άλλο αέριο μπορεί να κινείται εντός της Ευρώπης. Αν μπορεί να φτάσει στην κεντρική και την ανατολική Ευρώπη, κάτι που θα απαιτήσει ισχυρή δράση κατά κατεστημένων φορέων όπως η Βουλγαρία και οι χώρες της Βαλτικής που αντιστέκονται στον ανταγωνισμό στην γειτονιά τους, τότε η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης θα συνεχίσει να βελτιώνεται. Αν όχι, κανένα ποσό αμερικανικών εξαγωγών δεν θα κάνει την διαφορά.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου