Η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου εναντίον των Θρακών, Τριβαλλών και
Γετών υπό το πρίσμα της Σύγχρονης Στρατιωτικής Επιστήμης.
Ιωάννης Κόντης, Υποστράτηγος εα
Κυρίες και Κύριοι
Εκλεκτοί
προσκεκλημένοι
Θα σας ομιλήσω για την πρώτη εκστρατεία του
Μεγάλου Αλεξάνδρου, η οποία αν και άκρως σημαντική, είναι λιγότερο
γνωστή στο ευρύ κοινό. Πρόκειται για την εκστρατεία εναντίον των Θρακών, των
Τριβαλλών και των Γετών. Πιο
συγκεκριμένα, θα αναπτύξω ταχέως τις τρείς μάχες της εκστρατείας αυτής, με βάση
τις πληροφορίες οι
οποίες προέρχονται από τις
διασωθείσες ιστορικές πηγές και
ακολούθως θα προβώ
στην σύντομη αξιολόγησή τους
σύμφωνα με τις Αρχές του Πολέμου, οι οποίες διδάσκονται σε όλες τις σύγχρονες
Στρατιωτικές Σχολές.
Σκοπός
της ομιλίας μου
είναι να καταδειχθεί, ότι ο
Μέγας Αλέξανδρος, ως ένας εκ
γενετής Ηγέτης και μέγας Στρατηγός, αποτελεί τον εισάγοντα τις Αρχές του
Πολέμου στην Στρατηγική.
Τι είναι όμως οι Αρχές του Πολέμου; Σας
δίδω τον ορισμό από το Εγχειρίδιο Εκστρατείας του Ελληνικού Στρατού, "Επιχειρήσεις" :
Οι
Αρχές του Πολέμου αποτελούν θεμελιώδεις αλήθειες με τις οποίες
ρυθμίζεται ο τρόπος
διεξαγωγής αυτού. Η ορθή
εφαρμογή των Αρχών αυτών αποτελεί βασικό παράγοντα για τη διεύθυνση και επιτυχή
διεξαγωγή των επιχειρήσεων, πλην όμως, ο βαθμός που κάθε μία από τις Αρχές
αυτές υπεισέρχεται κατά τη σχεδίαση και διεξαγωγή των επιχειρήσεων ποικίλλει,
ανάλογα με την υπάρχουσα κάθε φορά κατάσταση.
Αυτές
είναι οι παρακάτω δέκα:
1. Εκλογή του Σκοπού και Εμμονή σ’ Αυτόν.
2. Επιθετικό Πνεύμα.
3. Απλότητα
4. Ενότητα Διοικήσεως
5. Συγκέντρωση
6. Οικονομία Δυνάμεων
7. Ελιγμός
8. Αιφνιδιασμός
9. Ασφάλεια
10. Ηθικό
Η εκστρατεία
του Μ. Αλεξάνδρου εναντίον των Θρακών, των Τριβαλλών και των Γετών
O
Αλέξανδρος, στις αρχές Φθινοπώρου του 336 π.Χ., σε ηλικία
20 ετών, ανήλθε στον θρόνο της Μακεδονίας. Προκειμένου να επιχειρήσει
εναντίων των Περσών,
η πρώτη πολιτική του ενέργεια ήτο να εξασφαλίσει την
σύμπραξη όλων των ελληνικών πόλεων,
χωρίς την συμμετοχή
της Σπάρτης, καθώς
και να αναγνωρισθεί προστάτης
του Ιερού των
Δελφών. Η δεύτερη ενέργειά του ήτο να εξασφαλίσει τα
βόρεια σύνορα του κράτους από ενδεχόμενους εχθρούς, κατά την σχεδιαζομένη
μακρόχρονη απουσία του στην Ασία.
Πρώτη Μάχη
Αρχές άνοιξης του 335 πΧ. ο 21-ενός ετών Βασιλεύς, ηγήθηκε του
στρατεύματος των Μακεδόνων προκειμένου να
προσβάλει την χώρα των
αυτονόμων Θρακών. Έδωσε
εντολή για την προετοιμασία του
πολεμικού στόλου του
Βυζαντίου, ώστε να πλεύση βόρεια στις ακτές του Ευξείνου
Πόντου, ανάλογα με την κίνηση των χερσαίων δυνάμεων, να εισέλθει στον Ίστρο
ποταμό (Δούναβη),
και να τον συναντήσει σε συγκεκριμένο σημείο που είχε προσδιορίσει επακριβώς.
Ξεκίνησε από την Αμφίπολη, προχώρησε
έχοντας αριστερά του την πόλη των Φιλίππων και το όρος Όρβηλος, διέσχισε τον
Νέστο ποταμό, διέβη τις ανατολικές
καταπτώσεις του όρους Πιρίν, την πεδιάδα της σημερινής Φιλιππουπόλεως και την δεκάτη ημέρα από την εκκίνησή του έφθασε στην οροσειρά του Αίμου.
Περπατούσε δηλαδή επί
40 και πλέον χιλιόμετρα ημερησίως, που μεταφράζεται σε 8-10 ώρες πορεία. Θεωρώ
βέβαιο, σύμφωνα με τις έρευνές μου, ότι ο Αλέξανδρος προσπάθησε να διασχίσει
τον Αίμο από την διάβαση της Σίπκας.
Εκεί οι αυτόνομοι Θράκες είχαν επιλέξει να
συγκρουσθούν με τον Αλέξανδρο. Ο Αρριανός μας
παραδίδει αρκετές μαρτυρίες
για την περιγραφή
της συγκρούσεως αυτής. Οι
Θράκες αμύνονταν στην
κορυφή του δεσπόζοντος υψώματος της διαβάσεως, στο πιο
στενό και συγκλίνον τμήμα της. Μετέφεραν μάλιστα εκεί και τις μεταφορικές
άμαξές τους, πιθανώς να τις είχαν γεμίσει με μεγάλες πέτρες, και είχαν οχυρωθεί
πίσω από αυτές.
Στο σχέδιό τους
υπήρχε η τακτική, να
κυλήσουν τις άμαξες
στον κατήφορο και να
προσβάλλουν με τον
τρόπο αυτό τους
επιτιθεμένους.
Ο Αλέξανδρος, αποφάσισε
να επιτεθεί για
την διάσπαση της τοποθεσίας. Στο κέντρο θα βάδιζε η
φάλαγγα του κυρίως πεζικού, με διάταξη σε βάθος. Οι άνδρες της κεντρικής φάλαγγος, και μάλιστα αυτοί που θα
ετύγχανε να ευρίσκονται σε κάποιο στένεμα, στην περίπτωση που οι αμυνόμενοι
κυλούσαν τις άμαξες, διέταξε να
είναι σε ετοιμότητα
να πέσουν ταχέως
στο έδαφος τοποθετώντας επάνω στα
σώματά τους τις ασπίδες τους κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να μην αφήσουν κανένα
κενό με τις διπλανές ασπίδες (εν είδος
χελώνης!!). Οι ευρισκόμενοι
σε πιο ανοιχτό μέρος, να κινηθούν
ταχέως προς τα
άκρα, διαλύοντας προσωρινώς την
στενή παράταξή τους,
προκειμένου να αποφύγουν τις
άμαξες και τις πέτρες. Η κάλυψη της επιθέσεως θα γινόταν με τους τοξότες, οι
οποίοι θα κινούντο πριν την φάλαγγα, στο
δεξιό πλευρό και
θα απαγόρευαν την
εκδήλωση αντεπιθέσεως,
δηλαδή θα δημιουργούσαν, όπως
θα λέγαμε σήμερα, μία "βάση
πυρός". Από το αριστερό πλευρό θα
επιτίθετο ένα ταχυκίνητο άγημα με Αγριάνες, με επικεφαλής τον Ίδιο.
Στην
εξέλιξη της επιθέσεως,
πράγματι, οι αυτόνομοι
Θράκες κύλισαν τις άμαξες
εναντίον των Μακεδόνων.
Οι άνδρες συμμορφούμενοι
επακριβώς με τις εντολές του Αλεξάνδρου, δεν είχαν ούτε
ένα νεκρό εκτός
από μικροτραυματισμούς. Μόλις πέρασε
ο κίνδυνος αυτός, οι
άνδρες, αφού αναθάρρησαν,
με δυνατές φωνές, επετέθησαν
εναντίον των Θρακών,
οι οποίοι προφανώς, απωλέσαντες
το ηθικό πλεονέκτημα
από την ανεπιτυχή έκβαση του
σχεδίου τους, απωθήθηκαν ευκόλως προς τα
οπίσω. Οι τοξότες
εξάλλου από τα δεξιά
κάλυπταν με καταιγισμό βελών την
προώθηση της φάλαγγος. Οι Θράκες με τον ελαφρύ τους οπλισμό, ήταν αδύνατο να
αντιτάξουν σθεναρή άμυνα και να πολεμήσουν
την συμπαγή παράταξη
της μακεδονικής φάλαγγος που
ανήρχετο με ταχύτητα και κραυγές. Έτσι η κεντρική τους διάταξη
οπισθοχώρησε. Οι Θράκες που ευρίσκοντο
στην αριστερή πλευρά δεν αντέταξαν άμυνα και πετάξαντες τα όπλα τους ετράπησαν
σε φυγή. Τελικά
άφησαν στον τόπο
της συγκρούσεως άνω των
1.500 νεκρών και
τραυματιών. Συνελήφθησαν
λίγοι αιχμάλωτοι, γιατί
γνωρίζοντες τις οδούς διαφυγής, διέφυγαν τρέξαντες ταχέως.
Απώλειες των Μακεδόνων δεν αναφέρονται,
αλλά θα πρέπει να ήταν ασήμαντες. Όλα τα γυναικόπαιδα που είχαν μαζί τους οι Θράκες συνελήφθησαν αιχμάλωτοι
και μαζί με
τα λάφυρα εστάλησαν πίσω στη
Μακεδονία προς πώληση και διανομή των χρημάτων στους στρατιώτες.
Δεύτερη Μάχη
Ο Αλέξανδρος διέσχισε αμέσως τον Αίμο και
πέρασε στην χώρα των Τριβαλλών που εκτίνονταν από τον Αίμο μέχρι τον ποταμό
Ίστρο. Οι Τριβαλλοί κινηθέντες προφανώς από άλλα δρομολόγια εκτός του άξονος
κινήσεως του Αλεξάνδρου, επέστρεψαν πίσω και αποφάσισαν να αμυνθούν στις
παρυφές ενός δάσους πίσω από τον ποταμό Λύγινο.
Ο Αλέξανδρος, ο οποίος κινούμενος ταχύτατα
ήδη είχε προχωρήσει βορειότερα, όταν πληροφορήθηκε ότι οι βάρβαροι
συγκεντρώθηκαν πίσω του, επέστρεψε άμεσα, στρατοπέδευσε σε θέση που δεν ήτο
ορατή από τον εχθρό και παρέταξε την φάλαγγα με διάταξη σε βάθος, θέτοντας τους
ιππείς έμπροσθεν αυτής. Το σχέδιό του
προέβλεπε να παρασυρθούν εκτός του δάσους οι καλυπτόμενοι Τριβαλλοί και
ακολούθως να εξοντωθούν. Για να γίνει αυτό,
διέταξε τους ψιλούς, τοξότες και σφενδονήτες, να προχωρήσουν εμπρός και
να τους κτυπούν εξ αποστάσεως.
Στην
εξέλιξη της μάχης,
αφού οι τοξότες
και σφενδονήτες προχώρησαν αρκετά
και ενεπλάκησαν με τον εχθρό, οι Τριβαλλοί εξαπατηθέντες, διαπίστωσαν
ότι είχαν να
κάνουν με ελαφρά εξοπλισμένο
αντίπαλο, αναθάρρησαν και εξήλθαν τους δάσους για να τους
αντιμετωπίσουν. Μόλις τους
παρέσυρε εκτός δάσους, διέταξε τον Φιλώτα, με ιππείς από την
άνω Μακεδονία, να επιτεθεί εναντίον της δεξιάς πτέρυγας των Τριβαλλών και τον
Ηρακλείδη και Σώπολη, με τους ιππείς από την Βοτιαία και Αμφίπολη, στην
αριστερά. Το υπόλοιπο ιππικό
το τοποθέτησε έμπροσθεν
της μακεδονικής φάλαγγος η οποία επιτέθηκε στο κέντρο της εχθρικής
παρατάξεως. Αποτραβηχθέντες τελικά οι τοξότες και σφενδονήτες, επέπεσε επάνω
στους Τριβαλλούς η
ακολουθούσα πυκνή μακεδονική
φάλαγξ. Οι Τριβαλλοί πολέμησαν σθεναρώς και δεν υστέρησαν σε ανδρεία. Ήταν όμως
τόσο ισχυρή η κρούση της φάλαγγος που τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν αμέσως την μάχη, αφήνοντας στο πεδίο 3.000
νεκρούς, ενώ πιάστηκαν λίγοι αιχμάλωτοι, διότι κατάφυγαν στο πυκνό δάσος και το
σκοτάδι που ακολούθησε δεν έδωσε δυνατότητα καταδίωξής των. Ο Πτολεμαίος του
Λάγου μας παραδίδει, ότι από τους Μακεδόνες οι απώλειες ανήλθαν σε 40 πεζούς
και 11 ιππείς.
Τρίτη Μάχη
Μετά
τριήμερο από την μάχη, ο Αλέξανδρος έφθασε στον Ίστρο (Δούναβη) ποταμό.
Εκεί, εν τόπω
και χρόνω, συνάντησε τα πολεμικά πλοία τα οποία είχε διατάξει να
αποπλεύσουν από το Βυζάντιο προς συνάντηση του. Μένουμε σήμερα άναυδοι εμπρός
στον τέλειο συντονισμό των κινήσεων τους στρατού ξηράς και των πλοίων, αλλά και
της αρίστου γνώσεως της γεωγραφίας την οποία είχε. Διέταξε
λοιπόν άμεσα την επιβίβαση στα πλοία όσων στρατιωτών μπορούσαν
να χωρέσουν σε αυτά (τοξότες και πεζούς)
και προσπάθησε να τα αποβιβάσει στην νήσο Πεύκη, όπου
ευρίσκοντο κρυμμένα τα
γυναικόπαιδα των Τριβαλλών και τα
υπολείμματα των Θρακών. Όμως αντιμετωπίσας τρία σοβαρά προβλήματα, ήτοι την
σθεναρά άμυνα των Θρακών και Τριβαλλών που έδιναν τον ύστατον αγώνα επιβίωσής
τους, το δυνατό ρεύμα του ποταμού επειδή υπήρχε
στένεμα λόγω της νήσου, καθώς και
είχε πολύ νερό την περίοδο
της άνοιξης και τέλος τις απότομες πλαγιές της όχθης που
δυσκόλευαν εξαιρετικά την απόβαση, εγκατέλειψε την προσπάθεια.
Το απρόβλεπτο στοιχείο της ορμητικής του
προσωπικότητος τον οδήγησε άμεσα στην αναζήτηση του "αγνώστου". Γράφει ο
Αρριανός "πόθος έλαβεν αυτόν απ΄
εκείνα του Ίστρου έλθείν".
Αυτός ήταν ο Αλέξανδρος, ορμητικός,
επιθυμών τα δύσκολα, θιασώτης του αγνώστου.
Στην απέναντι βόρεια όχθη
είχαν παραταχθεί για να τον εμποδίσουν, αν επιχειρούσε, 10.000 πεζοί και
4.000 ιππείς Γέτες. Το σχέδιό του προέβλεπε βιαία νυκτερινή διάβαση του Ίστρου με όλα τα διαθέσιμα πλωτά μέσα,
ήτοι τα υφιστάμενα πολεμικά πλοία
που ήρθαν από
το Βυζάντιο, τις ψαρόβαρκες και τα μονόξυλα των ντόπιων
και τέλος διέταξε την κατασκευή πλωτήρων από τα δέρματα των σκηνών τα οποία θα
γέμιζαν με ξερά χόρτα που αφθονούσαν στην περιοχή. Όλη την νύχτα
διεκπεραιώθηκαν σιωπηρώς μαζί με τον Αλέξανδρο στην βόρεια όχθη περί τους 4000
πεζούς και 1500 ιππείς. Κρύφτηκαν στην πυκνή
βλάστηση και τα αθέριστα σιτάρια
και δεν έγιναν αντιληπτοί. Το πρωί, έδωσε διαταγή να προσεγγίσουν τους
Γέτες μέσα από τα πυκνά και ψηλά χόρτα και να έχουν τις σάρισες σε οριζόντια
θέση για να μην φαίνονται. Οι ιππείς
ακολουθούσαν.
Μόλις βγήκαν σε ακαλλιέργητη περιοχή, ο
Αλέξανδρος παρέταξε το ιππικό στην δεξιά πτέρυγα, το δε πεζικό, διέταξε τον
Νικάνωρα να το οδηγεί σε παράταξη τετραγώνου (ορθογωνίου). Εκδήλωσε άμεση επίθεση που
αιφνιδίασε τους στρατοπεδευμένους στην όχθη Γέτες. Δεν
άντεξαν ούτε καν στην επίθεση
του ιππικού. Διέφυγαν τρέχοντας προς την πόλη τους που απείχε
περίπου πέντε χιλιόμετρα. Ο Αλέξανδρος τους κατεδίωξε και επειδή οι Γέτες
αντελήφθησαν ότι η άμυνα της πόλεώς τους με χαμηλά τείχη ήταν αδύνατος στην
επελαύνουσα
"καταιγίδα",
φόρτωσαν τα γυναικόπαιδά τους
στα υποζύγια και
ετράπησαν εις φυγήν βορειότερα. Ο Αλέξανδρος κατέλαβε την
πόλη, την σύλησε, την κατέσκαψε και έστειλε τα λάφυρα στην Μακεδονία.
Εκεί έφθασαν οι πρέσβεις του Σύρμου,
βασιλέως των Τριβαλλών, καθώς και των Κελτών για να ζητήσουν την φιλία του
βασιλέως. Ο Αλέξανδρος με όλους αντάλλαξε διαβεβαιώσεις φιλίας.
Ο σκοπός της εκστρατείας του είχε
επιτευχθεί πλήρως!
Εξέταση των
παραπάνω τριών μαχών υπό το
πρίσμα των συγχρόνων Αρχών του Πολέμου
1. Εκλογή του Σκοπού και Εμμονή σ’
Αυτόν.
Ο τελικός σκοπός του πολέμου είναι η
καταστροφή των Ενόπλων Δυνάμεων του εχθρού και η συντριβή της θελήσεώς του για
τη συνέχιση του πολέμου.
Εκτός όμως αυτού
και για κάθε στρατιωτική επιχείρηση πρέπει να
καθορίζεται σκοπός, η επίτευξη του οποίου πρέπει να συμβάλλει άμεσα ή έμμεσα,
ταχέως και κατά τον πλέον οικονομικό τρόπο στην επίτευξη της νίκης.
Ο Αλέξανδρος επέλεξε συνειδητά εξ αρχής τον
σκοπό της προς βορράν εκστρατείας του, που ήταν η καθυπόταξη των Θρακικών
επιθετικών λαών, οι οποίοι θα αποτελούσαν ζωτικής σημασίας κίνδυνο κατά της
Μακεδονίας κατά την σχεδιαζόμενη
μακρόχρονη απουσία του
εναντίον των Περσών.
Με την στρατηγική
του ιδιοφυία, την έθεσε ως
στρατηγικό σκοπό, κινητοποίησε
τις στρατιωτικές του δυνάμεις,
και μετά μεγάλης
εμμονής τον υλοποίησε επιτυχώς.
Αυτό ασφαλώς ισχύει αναλογικά και για τις τρείς
επί μέρους μάχες.
2. Επιθετικό Πνεύμα.
Μόνο
με την επιθετική ενέργεια επιτυγχάνονται αποφασιστικά αποτελέσματα, καθόσον μόνο μ’
αυτήν επιτυγχάνεται η διατήρηση και εκμετάλλευση της πρωτοβουλίας, καθώς και η επιβολή της θελήσεως επί του αντιπάλου.
Η προσωπικότητα του Μακεδόνα Βασιλέα ήταν από την φύση της "εκρηκτική", εναργής και
"επιθετική". Γνώριζε καλώς
ο Αλέξανδρος, ότι
μόνον με την
επιθετική ενέργεια επιτυγχάνονται αποφασιστικά αποτελέσματα,
καθόσον μόνο μ’
αυτή επιτυγχάνεται η
διατήρηση και η εκμετάλλευση της
πρωτοβουλίας, καθώς και
η επιβολή της θελήσεώς του επί των αντιπάλων Θρακικών
Φυλών.
Κατά την πρώτη μάχη δεν ανέκοψε ούτε στιγμή
την επιθετική του ορμή, αν και
προήρχετο από επίπονη
πορεία δέκα ημερών. Προέβη σε ταχείες
αναγνωρίσεις, συγκέντρωσε
πληροφορίες, μελέτησε την τακτική κατάσταση και διέταξε την επίθεση.
Κατά την δευτέρα μάχη, είδαμε ότι το
επιθετικό του πνεύμα δεν ανεκόπη και οδήγησε το στράτευμά του σε μάχη προς
επίτευξη του επομένου αντικειμενικού του
σκοπού, επιστρέψας άμεσα όπισθεν και άνευ ουδεμιάς αναπαύσεως ή
καθυστερήσεως.
Στην τρίτη μάχη παρατηρήσαμε, ότι άνευ
αναπαύσεως από την δεύτερη μάχη, σε
τρείς ημέρες διέσχισε 90 χιλιόμετρα περίπου, έφθασε στον ποταμό Ίστρο, εκτέλεσε
προσπάθεια αποβατικής ενέργειας
για την κατάληψη της νήσου Πεύκης για
την πλήρη καταστροφή των βαρβάρων. Όταν διαπίστωσε ότι τούτο δεν ήταν ήτο εφικτό
να γίνει, δεν αναπαύθηκε, ούτε "έπεσε" σε στεναχώρια, αλλά την ίδια
βραδιά προέβη σε βιαία νυκτερινή διάβαση του ποταμού και το πρωί της επομένης
ημέρας επετέθη αιφνιδιαστικά στους Γέτες και τους διέλυσε.
Οι
αναφερθείσες ενέργειες του Αλεξάνδρου αποδίδουν στην εντέλεια την πλήρη έννοια του
επιθετικού Πνεύματος.
3. Απλότητα
Η
ταχύτητα με την
οποία εξελίσσονται τα
γεγονότα και το περίπλοκο
του πολέμου, μπορούν
να οδηγήσουν σε
σοβαρή σύγχυση, εάν τα σχέδια
δεν είναι απλά.
Τα απλά σχέδια,
η οργάνωση, οι μέθοδοι και τα μέσα, μεταφραζόμενα σε σαφείς και πλήρεις
διαταγές, κατανοούνται εύκολα και επιτρέπουν την ακριβή εκτέλεσή των από τους
υφισταμένους.
Παρά το νεαρόν της ηλικίας του, ο
Αλέξανδρος συνέλαβε άμεσα τον ελιγμό και των τριών παραπάνω διαφορετικών μεταξύ
τους επιχειρήσεων, στην απλούστερη μορφή τους. Ως άριστος μαχητής αλλά και
ιδιοφυής στρατιωτικός παρατηρητής στην μάχη
της Χαιρωνείας (338 π.Χ.), δεκαοκτώ χρονών τότε, είχε δει τον πατέρα του
να λαμβάνει αποφάσεις με τον πλέον απλό τρόπο. Γνώριζε λοιπόν, ότι οι περίπλοκες διαταγές
και σχέδια, μπορούν να οδηγήσουν
σε σοβαρή σύγχυση. Το σχέδιό του στην επίθεση της Σίπκας, ήταν εξαιρετικά απλό και κατενοήθη από όλους, παρά
τον όποιο φόβο προκάλεσαν στους στρατιώτες
οι κατερχόμενες άμαξες. Η
δημιουργία "βάσεως πυρός" με τους τοξότες, έδωσε με απλότητα την
απαιτούμενη υποστήριξη στους ανερχόμενους στο ύψωμα πεζούς.
Στην
μάχη κατά των
Τριβαλλών που ήταν κρυμμένοι στο δάσος, συνέλαβε το απλό
τέχνασμα να αποστείλει τους ψιλούς στρατιώτες του εμπρός, ενθάρρυνε τους
βαρβάρους να εξέλθουν και ακολούθως τους κατανίκησε με την εμπλοκή των ισχυρών
δυνάμεων κρούσεως.
Στην βιαία διάβαση του ποταμού Ίστρου,
παρόλο που επιχειρήσεις σαν αυτή
θεωρούνται σήμερα από τις πλέον
δύσκολες και σύνθετες,
μας εντυπωσιάζει η απλότης του σχεδίου του. Ομοίως, η απλότης
εφαρμόσθηκε στην οργάνωση και εμπλοκή των διατεθειμένων μονάδων του. Όρισε
επακριβώς ποιες μονάδες πεζικού ή ιππικού ή τοξοτών και με ποιους συγκεκριμένα
ηγήτορες θα εκτελέσουν την συγκεκριμένη αποστολή, όπως π.χ. τους ιππείς
που προσέβαλλαν στο δεξιό πλευρό των
Τριβαλλών καθώς επίσης τον Νικάνωρα που οδήγησε το πεζικό σε
τετράγωνη (ορθογώνια) παράταξη
εναντίων των Γετών.
Τέλος,
η απλότης εφαρμόσθηκε
και στις μεθόδους δράσεως αλλά και στα διατιθέμενα
μέσα, π.χ. καθόρισε ποιοι θα πέσουν κάτω και θα προστατεύσουν το σώμα τους με
την ασπίδα τους, ποιοι θα αποτραβηχτούν στα άκρα, καθόρισε επακριβώς τα πλωτά
μέσα με τα οποία θα γινόταν η διάβαση του Ίστρου, κ.α.
4. Ενότητα Διοικήσεως
Προς επίτευξη του επιδιωκόμενου κάθε φορά
αποτελέσματος και της μεγίστης δυνατής αποδόσεως των δυνάμεων και των μέσων που
τίθενται, απαιτείται η υπαγωγή αυτών υπό ένα κοινό Διοικητή, ο οποίος να
περιβάλλεται με την εξουσία και την ευθύνη που αρμόζει.
Στην περίπτωση των επιχειρήσεων που
μελετήσαμε παραπάνω, η ενότης
διοικήσεως επετεύχθη σε
όλες εν τόπω
και χρόνω, δεδομένου ότι ο
Αλέξανδρος ήταν συγχρόνως
Βασιλεύς και Αρχιστράτηγος. Πανταχού
παρών στις μάχες, περιέβαλλε σε ανώτατο
επίπεδο την ευθύνη και την εξουσία επί των δυνάμεων και των μέσων που ο ίδιος
αποφάσιζε για κάθε περίσταση. Στις επιμέρους
στρατιωτικές μονάδες επίσης
(ίλες ιππικού
και μακεδονική φάλαγγα), υπήρχαν επιμέρους διοικητές, τους
οποίους ο ίδιος ο Αλέξανδρος επέλεγε και τοποθετούσε. Προς επίτευξη του
επιδιωκόμενου σε κάθε
μάχη αποτελέσματος και της
μεγίστης δυνατής αποδόσεως των δυνάμεων, όπου απαιτείτο η ενότητα των
προσπαθειών και ο
συντονισμός μεταξύ των, ο Αλέξανδρος υπήγαγε μέρος των δυνάμεων και
μέσων του υπό ένα Διοικητή, όπως επί παραδείγματι στην μάχη με τους Τριβαλλούς,
εξαπέλυσε από τα δεξιά τον Φιλώτα με τους ιππείς του και από αριστερά τις δύο
ίλες της Βοττιαίας με τον Ηρακλείδη και της Αμφιπόλεως με τον Σώπολη. Προφανώς,
υπήρχαν πολλές παρόμοιες περιπτώσεις οι
οποίες δεν μας
διασώθηκαν επωνύμως από
τους ιστοριογράφους.
5. Συγκέντρωση
Αυτή
πρέπει να εννοείται
ως συγκέντρωση του
μέγιστου επιτρεπόμενου από την κατάσταση αριθμού μέσων και δυνάμεων σ’ αποφασιστικό τόπο και κατάλληλο
χρόνο. Η ορθή εφαρμογή της Αρχής της Συγκεντρώσεως σε συνδυασμό με
τις υπόλοιπες Αρχές του Πολέμου, είναι δυνατόν να επιτρέψει, αριθμητικά
κατώτερες του αντιπάλου δυνάμεις, να επιτύχουν αποφασιστική υπεροχή. Ο
Αλέξανδρος διέθετε ένα
θαυμάσιο σύστημα συλλογής πληροφοριών και γνώριζε την δύναμη
των αντιπάλων του. Δεν είναι
τυχαίο, ότι ξεκίνησε
την εκστρατεία κατά
των Θρακών λαμβάνοντας μαζί
του περί τους
20.000 άνδρες και
όχι περισσοτέρους ή λιγότερους.
Στην πρώτη μάχη στην Σίπκα, δεν
χρησιμοποίησε το σύνολον των "τάξεων" των πεζών, διότι δεν το
επέτρεπε η τακτική
κατάσταση. Το ιππικό,
ομοίως, δεν χρησιμοποιήθηκε και
παρέμεινε ως εφεδρεία.
Στην μάχη με τους Τριβαλλούς ο Αλέξανδρος
δεν ενέπλεξε εξ αρχής το σύνολο των δυνάμεών του, αλλά με τέχνασμα ενέπλεξε
μόνον τους ψιλούς (τοξότες και σφενδονήτες) και
όταν εξήλθαν οι
βάρβαροι του δάσους, τότε
ενέπλεξε επίλεκτες μονάδες ιππικού και το βαρύ πεζικό και νίκησε.
6. Οικονομία Δυνάμεων
Στα σημεία που δεν επιδιώκεται αποφασιστικό
αποτέλεσμα πρέπει να διατίθενται οι
στο ελάχιστο απαραίτητες
δυνάμεις και τα λιγότερα
μέσα. Η αρχή
αυτή, είναι η
αντίστροφος αυτής της
Συγκέντρωσης. Για παράδειγμα,
στην μάχη με
τους Γέτες, ο Αλέξανδρος γνώριζε τις δυνάμεις των ότι
ανήρχοντο σε 10.000 πεζούς και 4.000
ιππείς και διεκπεραίωσε
στην βόρεια όχθη μόνον 4.000 πεζούς και 1.500 ιππείς.
Αυτούς έκρινε η ιδιοφυής στρατηγική του σκέψη
ότι ήσαν ικανοί
να νικήσουν τους υπερδιπλάσιους Γέτες!! Το αποτέλεσμα τον
δικαίωσε πλήρως.
7. Ελιγμός
Ο ελιγμός είναι το απαραίτητο στοιχείο
ισχύος στη μάχη, που συνεισφέρει στη διατήρηση της πρωτοβουλίας, στην
εκμετάλλευση της επιτυχίας, στη διατήρηση της ελευθερίας των ενεργειών και στη
μείωση της τρωτότητας. Ο ελιγμός
χαρακτηρίζεται από Ευκαμψία που
αναφέρεται στην ανάγκη προσαρμογής των σχεδίων και ενεργειών, από Ταχύτητα αντιδράσεως
που αποσκοπεί στη
συγκέντρωση δυνάμεων σε ορισμένο χώρο και χρόνο ώστε να βρεθούν σε
πλεονεκτική θέση και από Ευελιξία που αναφέρεται στην ικανότητα των δυνάμεων να
εστιάσουν το μέγιστο των προσπαθειών στα
τρωτά σημεία του εχθρού και με αυτό τον τρόπο ν’ αποκτήσουν τακτικό ή
στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η ευκαμψία σκέψεως και ενεργειών, η ταχύτης
αντιδράσεως ακόμη και στις πλέον αντίξοες και ευμετάβλητες συνθήκες και η
ευελιξία στην ικανότητα διευθύνσεως και
ελέγχου του συνόλου
των δυνάμεων και των
διατιθεμένων μέσων εν
τόπω και χρόνω, αποτελούσε διαρκώς τον πυρήνα της στρατηγικής ιδιοφυίας του
μεγάλου στρατηλάτου Αλεξάνδρου.
8. Αιφνιδιασμός
Συνίσταται στην προσβολή του εχθρού σε
αποφασιστικό τόπο και κατάλληλο χρόνο και κατά τρόπο μη αναμενόμενο ή και δια
μέσων αγνώστων στον εχθρό. Το να έχει ο εχθρός πλήρη άγνοια των όσων πρόκειται
να συμβούν δεν είναι τόσο ουσιώδες, όσο είναι ν’ αντιληφθεί αυτό τόσο αργά,
ώστε να μη διαθέτει το χρόνο για αποτελεσματική
αντίδραση.
Στη πρώτη
μάχη η εφαρμοσθείσα τακτική της
προστασίας των στρατιωτών με της ασπίδες
τους, αιφνιδίασε τους βαρβάρους που ανέμεναν σημαντικές απώλειες και πρόκληση
φόβου στους Μακεδόνες. Η τακτική εξ άλλου της δημιουργίας "βάσεως
πυρός" με τους
τοξότες από το
δεξιό πλευρό, αιφνιδίασε τους
εξελθόντες προς επίθεση
Θράκες, προξενώντας τους μεγάλες
μη αναμενόμενες απώλειες.
Η εκδήλωση της επιθέσεως
των Μακεδόνων αμέσως
μετά με κραυγές, προφανώς
αιφνιδίασε τους βαρβάρους
οι οποίοι και υποχώρησαν.
Στην δεύτερη μάχη, η επιλεγείσα εφυής
τακτική του Αλεξάνδρου για να προσελκύσει τους βαρβάρους να εξέλθουν του δάσους
θέτοντας έμπροσθεν αυτών
μόνον τα ελαφρά
τμήματα των σφενδονητών και
τοξοτών και αμέσως μετά την εμπλοκή τους την επίθεση του βαρέως πεζικού και του
ιππικού, αιφνιδίασε σοβαρώς τους γενναία πολεμήσαντες Τριβαλλούς. Με την
νυκτερινή βιαία διάβαση του Ίστρου και την ακολουθήσασα επίθεση, αιφνιδίασε
πλήρως τις υπερδιπλάσιες δυνάμεις των Γετών. Οι παραπάνω αιφνιδιασμοί αφορούσαν
μόνο τις μάχες. Ο στρατηγικός όμως αιφνιδιασμός
που επετεύχθη, ήταν
να κατανικηθούν και
τρομοκρατηθούν με την στρατιωτική του ισχύ όλα τα Θρακικά φύλα, προκειμένου
να εξασφαλισθεί η
ειρήνη κατά την σχεδιαζομένη μακρόχρονη παραμονή του στην
Ασία.
9. Ασφάλεια
Συνίσταται στη λήψη των απαιτουμένων μέτρων
προς αποφυγή του αιφνιδιασμού ή
της παρενοχλήσεως, της
εχθρικής παρατηρήσεως και συλλογής από τον εχθρό των απαιτουμένων
πληροφοριών. Η ασφάλεια είναι ουσιώδης για την εφαρμογή των λοιπών αρχών του
πολέμου. Η αρχή της ασφαλείας τηρήθηκε από τον Αλέξανδρο σε όλη την διάρκεια
της εκστρατείας αυτής. Κατά τις μετακινήσεις υπήρχαν πάντοτε πλαγιοφύλαξη, εμπροσθοφυλακή και
οπισθοφυλακή.
Στην πρώτη μάχη το ιππικό, το οποίο δεν αναφέρεται από τον Αρριανό,
ευρίσκετο ως βάση ασφαλείας στους πρόποδες του Αίμου, εξασφαλίζοντας τα
μετόπισθεν.
Στην μάχη με τους Τριβαλλούς, ο Αλέξανδρος
μόλις πληροφορήθηκε ότι αυτοί συγκεντρώθηκαν για μάχη όπισθεν αυτού, αντελήφθη
το σοβαρό θέμα της ασφάλειας που ήταν δυνατόν να προκύψει από την αποκοπή των
επικοινωνιών ή την ανακατάληψη της διαβάσεως
της Σίπκας και άμεσα επέστρεψε συνάψας μάχη. Όταν διέβη τον Ίστρο, κατά την
κίνηση μέσα στα ψηλά χόρτα, διέταξε απόλυτη ησυχία στους άνδρες και να έχουν
τις μακριές σάρισες σε οριζόντια θέση να μην
φαίνονται και προδώσουν
την θέση τους.
Όταν εξήλθαν από την
πυκνή βλάστηση, διέταξε τον
Νικάνωρα να οδηγεί το πεζικό σε
παράταξη τετραγώνου εναντίον των Γετών,
προκειμένου να είναι
ικανό το στράτευμα
να πολεμήσει με ασφάλεια
από όποια πλευρά του
τετραγώνου εμφανιζόταν ο εχθρός. Εξάλλου, το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεών του
δεν διέβη τον Ίστρο,
διότι ο Αλέξανδρος
ήθελε να εξασφαλίσει απολύτως την βάση
εξορμήσεώς του δηλαδή
την νότια όχθη. Ομοίως,
μόλις ολοκλήρωσε την
επιχείρηση καταστροφής των Γετών, επέστρεψε άμεσα στην νότια όχθη
όπου ήταν η ασφαλής βάση εξορμήσεώς του.
10. Ηθικό
Είναι
το σύνολο των
ψυχικών δυνάμεων του μαχητού
που πηγάζουν από την
πίστη στις αξίες
του πολιτισμού του,
των παραδόσεων, του δικαίου
και της φυσικής
του δυνάμεως, μετατρέπονται δε σε
θέληση για δράση. Όπου οι δυνάμεις είναι ισοδύναμες, το ηθικό με τις αξίες του
σθένους, του θάρρους και της ευτολμίας
που το χαρακτηρίζουν, επιφέρει
αποφασιστικό αποτέλεσμα. Στον μακεδονικό στρατό, είχε σφυρηλατηθεί το
υψηλό ηθικό ήδη από τον καιρό του Φιλίππου. Το υψηλό ηθικό του στρατεύματος και
η αγάπη και
πίστη στον Αλέξανδρο,
το χαλύβδωσαν με ευτολμία,
σιδηρά πειθαρχία, αίσθημα εμπιστοσύνης και συναδελφικότητα και
θέληση για τη νίκη.
Η
πράξη κατέδειξε ότι
τόσο με τον
Φίλιππο όσο και
με τον Αλέξανδρο οι
Μακεδόνες είχαν αναπτύξει υψηλότατο
ηθικό φρόνημα, τέτοιο, που τους εμψύχωνε να προχωρούν κάτω από τις πιο
δύσκολες συνθήκες, να δείχνουν θάρρος και παρρησία σε στιγμές κοπώσεως και
κινδύνου με απόλυτη πειθαρχία και να
κατακτούν την μία μετά την άλλη νίκες, όπως και στην περίπτωση της εκστρατείας
εναντίων των Θρακικών φυλών.
Εδώ ολοκλήρωσα την ομιλία μου και σας
ευχαριστώ για την προσοχή σας.
Ιωάννης Αθ. Κόντης Υποστράτηγος (ΠΒ) ε.α.
Πτυχιούχος Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας
Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης
Πτυχιούχος
Τμήματος Οικονομικών Σπουδών
του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Πτυχιούχος της Ανωτάτης Ακαδημίας του
Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων της Ρωσικής Ομοσπονδίας
Πτυχιούχος της Ανωτάτης Σχολής Πολέμου
Ελλάδος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου