ΕΠΕΤΕΙΑΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ
Χανς Κρίστιαν Άντερσεν (1805 – 1875)
http://www.sansimera.gr/
Δανός συγγραφέας και ποιητής, πασίγνωστος σ’ όλο τον κόσμο για τα παραμύθια του. Γιος ενός παπουτσή και μιας πλύστρας, ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν (Hans Christian Andersen) γεννήθηκε στις 2 Απριλίου του 1805 στην πόλη Οντένσε. Έμεινε ορφανός από πατέρα στα 11 του χρόνια και έκανε διάφορες δουλειές για να τα φέρει βόλτα αυτός και η μητέρα του. Το σχολείο ήταν μια πολυτέλεια για τον μικρό Χανς Κρίστιαν.
Το προσωπικό του καταφύγιο, τις όποιες ελεύθερες ώρες είχε, ήταν ένα μικρό κουκλοθέατρο. Έφτιαχνε με τα ίδια του τα χέρια τις κούκλες, τις έντυνε κι έδινε τις δικές του προσωπικές παραστάσεις, με έργα κυρίως του Σαίξπηρ, τα οποία απομνημόνευε με χαρακτηριστική ευκολία.
Η χάρη του αυτή έφτασε στα αυτιά του βασιλιά της Δανίας Φρειδερίκου του 6ου, ο οποίος ενδιαφέρθηκε προσωπικά για το παράξενο αυτό αγόρι. Τον έστειλε σ’ ένα από τα καλύτερα σχολεία της χώρας, καταβάλλοντας ο ίδιος τα δίδακτρα. Μετά κόπων και βασάνων, ο Χανς Κρίστιαν τελείωσε το Γυμνάσιο σε ηλικία 23 ετών. «Τα χρόνια αυτά ήταν τα πιο πικρά και σκοτεινά της ζωής μου», έγραψε στην αυτοβιογραφία του. Στη συνέχεια γράφεται στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του.
Το 1822 εκδίδει το πρώτο βιβλίο του, που θα περάσει απαρατήρητο. Το 1829 γράφει μια ιστορία φαντασίας με τίτλο «Περίπατος από το κανάλι του Χόλμενς στο ανατολικό σημείο του νησιού Άμαγκερ’’, που θα σημειώσει μεγάλη επιτυχία. Συνεχίζει να γράφει, ποιήματα, θεατρικά έργα, λιμπρέτα για λυρικά έργα, μυθιστορήματα, που γνωρίζουν επιτυχία περισσότερο στη Γερμανία, παρά στην πατρίδα του.
Το 1835 δημοσιεύει τα πρώτα του «Παραμύθια για παιδιά» και μόνο 8 χρόνια αργότερα κερδίζουν την επιδοκιμασία του κόσμου. Θα γράψει συνολικά 168 παραμύθια ως το 1872 με πιο γνωστά,. Den lille havfrue (Η μικρή γοργόνα)Kejserens nye klæder (Τα καινούρια ρούχα του αυτοκράτορα)De vilde svaner (Οι αγριόκυκνοι)Snedronningen (Η Βασίλισσα του χιονιού)Prinsessen på ærten (Η Βασιλοπούλα και το ρεβίθι)Tommelise (Η Τοσοδούλα)Den grimme ælling (Το ασχημόπαπο)De røde sko (Τα κόκκινα παπούτσια)Holger Danske (Χόλγκερ ο Δανός)Den lille pige med svovlstikkerne (Το κοριτσάκι με τα σπίρτα)Den standhaftige tinsoldat (Το μολυβένιο στρατιωτάκι)Dyndkongens datter (Η δύναμη της αγάπης)En rose fra Homers grav (Ένα τριαντάφυλλο από τον τάφο του Ομήρου) Αρκετά από αυτά εμφανίστηκαν και στα Μικρά Κλασσικά Εικονογραφημένα.
Ενώ τα έργα του Άντερσεν είναι σχεδόν άγνωστα έξω από τη Δανία και τις γειτονικές της χώρες, τα παραμύθια του είναι από τα πιο πολυμεταφρασμένα έργα σ’ όλη την ιστορία της λογοτεχνίας. Μολονότι βασίζονται σε λαϊκούς θρύλους, τα περισσότερα χαρακτηρίζονται από έναν ηθικό ρεαλισμό, παρά απ’ την ανάγκη εκπλήρωσης μιας επιθυμίας. Οι κακοί δεν είναι δράκοι ή μάγισσες των λαϊκών μυθιστοριών, αλλά εκπρόσωποι ανθρώπινων αδυναμιών, όπως ματαιοδοξίας, σνομπισμού ή εγωιστικής αδιαφορίας. Ορισμένα από τα παραμύθια του αποκαλύπτουν μία αισιόδοξη πίστη στην επικράτηση του καλού και του ωραίου, άλλα είναι βαθιά απαισιόδοξα και έχουν δυσάρεστο τέλος.
Ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν θα διακριθεί και στην ταξιδιωτική λογοτεχνία. Από το 1833 ως το 1857 πραγματοποιεί 29 ταξίδια σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική, γνωρίζεται με μεγάλες προσωπικότητες της εποχής και καταγράφει τις εμπειρίες του σε σειρά ταξιδιωτικών βιβλίων.
Τα βήματά του θα τον φέρουν ως την Ελλάδα τον Μάρτιο του 1841. Στο οδοιπορικό του «Το Παζάρι ενός ποιητή», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Εστία» με τον τίτλο «Οδοιπορικό στην Ελλάδα» περιγράφει λεπτομερώς τη διαμονή στην Αθήνα.
Παρά τις ανησυχίες και τις φοβίες του, δεν δίστασε να ταξιδέψει και να επισκεφτεί το Θησείο, το Φάληρο, τον Κολωνό και την Ακρόπολη, όπου ανέβαινε κάθε μέρα. Με ειδική άμαξα εξόρμησε στα χωριά των Μεσογείων, αλλά και τις πλαγιές της Πεντέλης.
Η προσωπική του ζωή δεν μοιάζει με την εικόνα ενός καλοκάγαθου τζέντλεμαν, που αφιέρωσε τη ζωή του ολοκληρωτικά στη συγγραφή έργων για παιδιά, μα πιο πολύ με την εικόνα ενός φιλόδοξου, τρωτού, ματαιόδοξου, ευαίσθητου και ευφυή άνδρα. Δεν έκανε οικογένεια, αν και πολλές φορές ερωτεύτηκε βαθιά, ιδιαίτερα τη διάσημη σουηδέζα τραγουδίστρια Γιένυ Λιντ.
Την άνοιξη του 1872, ο Άντερσεν έπεσε από το κρεβάτι του και χτύπησε σοβαρά. Δεν ξανάγινε ποτέ τελείως καλά και στις 4 Αυγούστου του 1875 πέθανε, σε ηλικία 70 ετών.
Αγαπητέ μου Ανδρέα,
ΑπάντησηΔιαγραφήΗ επιλογή αυτού του άρθρου είναι πραγματικά εύστοχη, γιατί τέτοιου είδους κείμενα στηρίζουν την παιδεία και ανοίγουν δρόμους σκέψης.
Πριν από καιρό είχα γράψει έναν διάλογο πάνω στο ίδιο θέμα, τον οποίο και παραθέτω, ενα μικρό απόσπασμα
Νιώθω πως ταιριάζει με το πνεύμα του άρθρου και βοηθά να δούμε βαθύτερα όσα συζητάμε.΄
«Η σχέση του ανθρώπου με το θείο»
Φιλόσοφος:
Κύριε Άντερσεν, μιλήσατε για την αγνότητα της καρδιάς και για την παιδική ψυχή. Πείτε μου τώρα: πώς βλέπετε τη σχέση του ανθρώπου με το θείο; Είναι κάτι που γεννιέται μαζί μας ή κάτι που αποκτούμε αργότερα;
Άντερσεν:
Η σχέση με το θείο δεν είναι μάθημα· είναι ανάμνηση. Ο άνθρωπος γεννιέται με μια αίσθηση ότι υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο. Το βρέφος που κοιτάζει το φως, το παιδί που φοβάται τη νύχτα, ο νέος που συγκινείται από ένα τραγούδι – όλα αυτά είναι μορφές της ίδιας αναζήτησης.
Το θείο δεν το μαθαίνουμε· το αναγνωρίζουμε.
Φιλόσοφος:
Άρα πιστεύετε πως η πίστη είναι έμφυτη;
Άντερσεν:
Ναι, αλλά όχι ως δόγμα. Η πίστη είναι η φυσική τάση της ψυχής να στρέφεται προς το φως. Όπως το λουλούδι γυρίζει προς τον ήλιο, έτσι και η ανθρώπινη καρδιά γυρίζει προς το θείο.
Η πίστη είναι η πρώτη μας κίνηση, πριν ακόμη μάθουμε να μιλάμε.
Φιλόσοφος:
Και πώς εκδηλώνεται αυτή η έμφυτη πίστη στα παιδιά;
Άντερσεν:
Με απλότητα. Το παιδί πιστεύει χωρίς να ζητά αποδείξεις. Βλέπει αγγέλους εκεί που ο ενήλικος βλέπει μόνο σκιές. Όταν ο πατέρας μου μού είπε πως ο Χριστός ήταν άνθρωπος όπως εμείς, ένιωσα ένα σοκ· όχι γιατί αμφέβαλα, αλλά γιατί η παιδική ψυχή δεν μπορεί να χωρέσει τόσο μεγάλη αλήθεια χωρίς να συγκινηθεί.
Το παιδί δεν αμφισβητεί το θείο· το ζει.
Φιλόσοφος:
Και ο ενήλικος; Πώς αλλάζει η σχέση του με το θείο όταν μεγαλώσει;
Άντερσεν:
Ο ενήλικος αρχίζει να φοβάται. Η κοινωνία του διδάσκει να μετρά, να υπολογίζει, να αμφιβάλλει. Η πίστη του γίνεται λογική, και η λογική δεν έχει φτερά.
Γι’ αυτό οι μεγάλοι χρειάζονται παραμύθια: για να θυμηθούν ότι κάποτε πίστευαν χωρίς να ξέρουν γιατί.
Φιλόσοφος:
Στα έργα σας, το θείο συχνά εμφανίζεται μέσα από πόνο, θυσία, δάκρυ. Γιατί;
Άντερσεν:
Γιατί το θείο δεν είναι θόρυβος· είναι ψίθυρος. Ο άνθρωπος το ακούει πιο καθαρά όταν η καρδιά του είναι πληγωμένη. Η μικρή γοργόνα βρίσκει τη λύτρωση μέσα από τη θυσία. Το κοριτσάκι με τα σπίρτα βλέπει το φως μέσα στο σκοτάδι.
Ο πόνος ανοίγει την πόρτα του θείου, όχι γιατί το θείο αγαπά τον πόνο, αλλά γιατί ο άνθρωπος τότε παύει να προσποιείται.
Φιλόσοφος:
Άρα το θείο δεν είναι τιμωρία, αλλά παρηγοριά;
Άντερσεν:
Ακριβώς. Το θείο είναι η μεγάλη αγκαλιά που περιμένει τον άνθρωπο όταν κουραστεί από τον κόσμο. Δεν είναι φόβος, δεν είναι απειλή· είναι επιστροφή.
Ο άνθρωπος γεννιέται από το θείο και το θείο τον περιμένει να γυρίσει.
Φιλόσοφος:
Και τι είναι, τελικά, η πίστη για εσάς;
Άντερσεν:
Η πίστη είναι η μνήμη της ψυχής.
Όταν ο άνθρωπος πιστεύει, θυμάται από πού ήρθε.
Όταν αγαπά, θυμάται γιατί ήρθε.
Και όταν ελπίζει, θυμάται πού πηγαίνει.